ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪੂਜਿਤਾਨਿ ਦਹਂਤ੍ਯਘਮ੍
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਰਸ੍ਯ ਵृषਭੇਣੈਵ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਕ੍ਤਿਤਃ 4.2.66.
ਉਹ ਥਾਂ ਹਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਛੇ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵृषੇਸ਼੍ਵਰਾਦੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਤੁ ਗਂਧਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਵਛੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।
ਗਂਧਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ,
ਕਰ੍ਕੋਟਨਾਮਾ ਨਾਗੋਸ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਪੂਰ੍ਵਤਃ
ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਰਕੋਟ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਗ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਾਪ੍ਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਕੋਟੇਸ਼ਂ ਸਮਰ੍ਚ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕਰਕੋਟੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ...
ਕਰ੍ਕੋਟ ਨਾਗੋ ਯੈਰ੍ਦृष੍ਟਸ੍ਤਦ੍ਵਾਪ੍ਯਾਂ ਵਿਹਿਤੋਦਕੈਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤਲਾਵ ਵਿੱਚ ਕਰਕੋਟਾ ਸੱਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮਤ ਨ੍ਹਾਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਕਰ੍ਕੋਟੇਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਤੁ ਧੁਂਧੁਮਾਰੀਸ਼੍ਵਰਾਭਿਧਮ੍
ਕਰਕੋਟਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧੁੰਧੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਪੁਰੂਰਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਲਿਂਗਂ ਤਦੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੁਰੂਰਵੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਦਿਗ੍ਗਜੇਨਾਰ੍ਚਿਤਂ ਲਿਂਗਂ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕੇਨ ਤਤ੍ਪੁਰਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਸਰਸ਼੍ਚ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਾਖ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪੁਰੋ ਭਾਸਤੇ ਮਹਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਮਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਯੇਕਾ ਮਹਾਗੌਰੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਜਯਭੈਰਵੀ 4.2.66.
ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਗੌਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਜਯਭੈਰਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਾਯਾਸ੍ਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਗਣੌ ਹੁਂਡਨਮੁਂਡਨੌ
ਵਰਣਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ, ਹੁੰਡਨ ਅਤੇ ਮੁੰਡਨ ਦੋ ਗਣ ਹਨ।
ਤੌ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੌ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨ ਹੇਤਵੇ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗਣ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਕਂਦ ਉਵਾਚ ਇਲ੍ਵਲਾਰੇ ਕਥਾਮੇਕਾਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਭਵ
ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਲਵਾਲਾਰਾ, ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਏਕਦਾਦ੍ਰੀਂਦ੍ਰਮਾਲੋਕ੍ਯ ਮੇਨਾ ਸਂਹृष੍ਟਮਾਨਸਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਵਿਵਾਹਸਮਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾ ਗੌਰ੍ਯਾ ਗਿਰੀਸ਼੍ਵਰ
ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਸ ਗੌਰੀ ਦਾ—
ਸ ਵृषੇਂਦ੍ਰਗਤਿਰ੍ਦੇਵੋ ਭਸ੍ਮੋਰਗ ਵਿਭੂषਣਃ
ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਰਾਖ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਅष੍ਟੌ ਯਾ ਮਾਤਰੋ ਦृष੍ਟਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਪ੍ਰਿਯ
ਅੱਠ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ।
ਤਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਨ ਕੋਪ੍ਯਨ੍ਯੋਸ੍ਤ੍ਯਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਦੂਜੀ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਤਦਪਤ੍ਯਪ੍ਰਿਯੋ ਗਿਰਿਃ
ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਲਝ ਗਿਆ।
ਨਿਤਰਾਂ ਬਾਧਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤਦਦृष੍ਟ੍ਯਗ੍ਨਿਦੂषਿਤਮ੍ ।।4.2.66.
ਪਿਆਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਾ ਗੌਰੀ ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਮਮ ਸਦ੍ਮਤਃ
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਗੌਰੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ,
ਤਦਾਲਾਪਾਮृਤਧਯੌ ਨ ਮੇ ਸ਼ਬ੍ਦਗ੍ਰਹੌ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਉਸ ਦੀ ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ।
ਜੈਵਾਤृਕੀ ਯਤੋਹ੍ਨਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੂਰੀਭੂਤਾ ਦृਸ਼ੋਰ੍ਮਮ
ਜੈਵਾਤ੍ਰਿਕੀ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਦਾਯ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਕਾਨਿ ਕਾਨਿ ਚ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਕਿਯਂਤ੍ਯਪਿ ਚ षਣ੍ਮੁਖ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਹਨ, ਛਣਮੁਖਾ?
ਤੁਲਾ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਨਾਂ ਤੁ ਕੋਟਿਦ੍ਵਯ ਪਰੀਮਿਤਾਃ
ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਤੋਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੁੱਲ ਦੋ ਕਰੋੜ ਹਨ।
ਨਵਲਕ੍ਸ਼ਾਧਿਕਂ ਵਿਪ੍ਰ षਡਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸੁਤੇਜਸਾਮ੍
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਛੇ ਕੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨਾਂ ਨੌ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਕੋਟਯਃ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਣਾਂ ਪਂਚਾਵੈਹਿ ਤੁਲਾ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।