ਉਪਨੀਯ ਚ ਵੈ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਵੇਦਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਪਨਯਨ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਏ।
ਯੋਧ੍ਯਾਪਯੇਦੇਕਦੇਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਂਗਾਨ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪੜ੍ਹਾਏ—
ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਿषੇਕਾਦਿ ਯਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧੇਯਂ ਪਾਕਯਜ੍ਞਾਨਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਕਾਨ੍ਮਖਾਨ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਘਰ ਦੇ ਯਜਨ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਯਜਨ—
ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਾਦ੍ਦਸ਼ਾਚਾਰ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਪਿਤਾ
ਉਪਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ; ਅਚਾਰਿਆ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ; ਪਿਤਾ ਤੋਂ—
ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜ੍ਞਾਨਤੋ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਬਾਹੁਜਾਨਾਂ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾਪਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਾਲ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਕਾਮਤਃ 4.1.36.
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਣਚਾਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਨਾਂ ਚ ਵੇਦਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰਣਮਸਮਿਧ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਯਜਨ ਦੀ ਅੱਗ ਜਲਾਉਣ ਬਿਨਾ,
ਯਥੇष੍ਟਚੇष੍ਟੋ ਨਭਵੇਦ੍ਗੁਰੋਰ੍ਨਯਨਗੋਚਰੇ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਗੁਰੁਨਿਂਦਾਭਵੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਿਵਾਦਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਚ
ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ,
ਖਰੋ ਗੁਰੋਃ ਪਰੀਵਾਦਾਚ੍ਛ੍ਵਾ ਭਵੇਦ੍ਗੁਰੁਨਿਂਦਕਃ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਧਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਭਿਵਾਦ੍ਯਾ ਗੁਰੋਃ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਂਘ੍ਰੀ ਯੁਵਤੀ ਸਤੀ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਚਾਹੇ ਜੁਆਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਲਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼੍ਚਂਚਲਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦੋषਃ ਪੁਂਸਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ, ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਖਾਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਮਪ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਯਤਸ੍ਤਾਧਰ੍षਯਂਤ੍ਯਲਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਂ ਅਣਪੜ੍ਹ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨ ਦੁਹਿਤ੍ਰਾ ਵਾ ਨ ਸ੍ਵਸ੍ਰੈਕਾਂਤਸ਼ੀਲਤਾ
ਮਾਂ, ਧੀ ਜਾਂ ਭੈਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਖਨਨ੍ਯਦ੍ਵਦ੍ਭੂਮੇਰ੍ਵਾਰ੍ਯਧਿਗਚ੍ਛਤਿ 4.1.36.
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ਼ਯਾਨਮਭ੍ਯੁਦਯਤੇ ਬ੍ਰਧ੍ਨਸ਼੍ਚੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਰਾਤੀ ਸ੍ਰਾਵ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਸੁਤਸ੍ਯ ਸਂਭਵੇ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਸਹੇਤੇ ਪਿਤਰੌ ਚ ਯਤ੍
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਮਾਪੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਅਤਸ੍ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੋਰਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਪਰਮਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਨੇਵਾਮੂਨ੍ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਤ੍ਰੀਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸ ਜਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਂ ਜਨਨੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਂ ਤਥਾ ਪਿਤੁਃ
ਮਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੂਲੋਕ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੁਵਰਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਨृਣਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਇਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਲਕੜਾਂ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦਾਨ੍ਵੇਦੌ ਵਾ ਵੇਦਂ ਵਾਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਜਾਂ ਇਕ ਵੀ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ,
ਅਵਿਪ੍ਲੁਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿਚ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲਕੜਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਣਮृਚ੍ਛਤਿ 4.1.36.
ਕਾਸੀ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਦਾਚਾਰੋ ਗृਹੇ ਯਦ੍ਵਨ੍ਨ ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਂਤਰੇ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਵਰਤਾਓ ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਦਿ ਪਤ੍ਨੀਵਸ਼ਂਵਦਾ
ਜੇ ਪਤਨੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗ੍ਰਹਸਥ ਅਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਆਨੁਕੂਲ੍ਯਂ ਕਲਤ੍ਰਂ ਚੇਤ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੇਨਾਪਿ ਕਿਂ ਤਤਃ
ਜੇ ਪਤਨੀ ਸੁਭਾਵਕੂਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।