ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋਸਾਵੁਪਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨੈष੍ਠਿਕਃ
ਉਸਨੂੰ ਉਪਕੁਰਵਾਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਉਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਠਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਭਾਕ੍
ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਸ਼੍ਰਮੀ ਨ ਤਿष੍ਠੇਤ ਦਿਨਮੇਕਮਪਿ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਜਪਂ ਹੋਮਂ ਵ੍ਰਤਂ ਦਾਨਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਂ ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਜਪ, ਹੋਮ, ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮੇਖਲਾਜਿਨਦਂਡਾਸ਼੍ਚ ਲਿਂਗਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਮੇਖਲਾ, ਅਜਿਨ ਅਤੇ ਦੰਡ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਦਂਡਾਦਿ ਯਤੇਰੁਕ੍ਤਮੁਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮਤ੍ਰ ਵੈ
ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਯਤੀ ਲਈ ਇਥੇ ਨਿਯਮਤ ਚਿਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਜੀਰ੍ਣਂ ਕਮਂਡਲੁਂ ਦਂਡਮੁਪਵੀਤਾਜਿਨੇ ਅਪਿ
ਪੁਰਾਣਾ ਕਮੰਡਲ, ਦੰਡ, ਜਨੇਊ ਜਾਂ ਅਜਿਨ—ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਕੇਸ਼ਾਂਤਕਰ੍ਮ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ 4.1.36.
ਸੋਲਾਂਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਪੋ ਯਜ੍ਞ ਵ੍ਰਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਭਕਰ੍ਮਣਃ
ਤਪ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਵਰਤ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹਨ।
ਵੇਦਾਰਂਭੇ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਂ ਸਦਾ
ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਵ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਸ੍ਯ ਵਦਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪਦਾ ਪਰਾ
ਵੇਦ ਦੀ ਬੋਲੀ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਛੰਦ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਾਧਿਕਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਕਮੈਤਜ੍ਜਪਨ੍ਯਮੀ
ਇਸ ਦੀ ਜਪ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਧ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਬ੍ਦਮਿਤਿ ਯੋਭ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰਤਿਘਸ੍ਰਮਨਨ੍ਯਧੀਃ
ਜੋ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਮਯਮੋਂਕਾਰਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਰਿਤਿ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਭੂ, ਭਵ, ਸਵ—ਇਹ ਤਿੰਨ—
ਏਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮੇਨਾਂ ਚ ਜਪੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍
ਇਹ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਾ ਕੇ, ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧਿਕ੍ਰਤੋਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਜਪਸ੍ਯਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਂਸ਼ੁਸ੍ਤਚ੍ਛਤਗੁਣਃ ਸਹਸ੍ਰੋ ਮਾਨਸਸ੍ਤਤਃ
ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਜਪਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ।
ਅਧੀਤ੍ਯਵੇਦਾਨ੍ਵੇਦੌ ਵਾ ਵੇਦਂ ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ 4.1.36.
ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ, ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸਮਰਥ ਹੈ—
ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੇਵ ਸਦਾਭ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹਿਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਧ੍ਯਯਨਂ ਯੋਨ੍ਯਤ੍ਪਠਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਉਪਨੀਯ ਚ ਵੈ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਵੇਦਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਪਨਯਨ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਏ।
ਯੋਧ੍ਯਾਪਯੇਦੇਕਦੇਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਂਗਾਨ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪੜ੍ਹਾਏ—
ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਿषੇਕਾਦਿ ਯਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧੇਯਂ ਪਾਕਯਜ੍ਞਾਨਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਕਾਨ੍ਮਖਾਨ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਘਰ ਦੇ ਯਜਨ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਯਜਨ—
ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਾਦ੍ਦਸ਼ਾਚਾਰ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਪਿਤਾ
ਉਪਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ; ਅਚਾਰਿਆ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ; ਪਿਤਾ ਤੋਂ—
ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜ੍ਞਾਨਤੋ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਬਾਹੁਜਾਨਾਂ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾਪਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਾਲ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਕਾਮਤਃ 4.1.36.
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਣਚਾਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਨਾਂ ਚ ਵੇਦਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰਣਮਸਮਿਧ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਯਜਨ ਦੀ ਅੱਗ ਜਲਾਉਣ ਬਿਨਾ,
ਯਥੇष੍ਟਚੇष੍ਟੋ ਨਭਵੇਦ੍ਗੁਰੋਰ੍ਨਯਨਗੋਚਰੇ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।