ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ਪਰਿਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਸ਼ਾਤ੍ ।। 1.3.1.7.
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਪਜੇ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਕਲਂ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵਂ ਮਮ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਗਿਰੀਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪੁਰਾ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਪੋਹਯਤ੍
ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਿਃਕੋਣੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਵਹਿਣੀ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਫਿਰੋਂ ਦਿਵਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਯਾਮ੍ਯਂ ਨਾਮ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਯਮਭਾਗੇ ਵਿਜृਂਭਤੇ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਯਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਯਮ ਤੀਰਥ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨੈਰ੍ऋਤਂ ਤੁ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਮਹਾਂ ਨੈਰਿਤ ਤੀਰਥ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਵਾਰੁਣਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਪੱਛਮ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ, ਵਾਰੁਣ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਾਯਵੇ ਵਾਯਵੀਯਂ ਚ ਤੀਰ੍ਥਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਇਥੇ, ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਵਾਯਵੀ ਤੀਰਥ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਚਾਤ੍ਰ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਸੋਮਤੀਰ੍ਥਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ 1.3.1.7.
ਇਥੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਮ ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਸ਼ਾਨੇ ਚਾਤ੍ਰ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਵਿष੍ਣੁਤੀਰ੍ਥਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਥੇ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਃ ਪੁਰਾ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮਾਸ ਸ਼ਂਕਰਮ੍
ਕਦੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਬਹੂਨਾਮਿਹ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੇਕਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਗਮਃ
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਦੇਵ ਉਮਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਉਮਾ ਪਤੀ ਨੇ—
ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਮਮ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੇਵਤੇ ਗੂਢਰੂਪਤਃ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਨਾਨ੍ਯਦਨ੍ਵੇषਣੀਯਂ ਤੇ ਤੀਰ੍ਥਮਤ੍ਰ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਯੁਤੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਸਮਾਗਮਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਦੇਵਿ ਪੁਰਾ ਦੇਵੋ ਮਾਰ੍ਕਡੇਯਾਯ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ।
ਸਦੋਪਹਾਰਵੇਲਾਯਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਕਿਲ ਮਾਨਵੈਃ
ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਤਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਪੋ ਵੇਦਾ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮਾਦਯਃ 1.3.1.7.
ਵ੍ਰਤ, ਤੀਰਥ, ਤਪ, ਵੇਦ, ਯਜ, ਤੇ ਨਿਯਮ ਆਦਿਕ—
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੇਦੁषੀ ਪਰ੍ਵਤਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਅਹਂ ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਤਪਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠ ਤ੍ਵਤ੍ਸਂਗਮਾਤ੍ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਤੀਰ੍ਥਜਾਲਮ੍
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪੱਸਵੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ।
ਕਥਂ ਗਿਰੀਸ਼ਃ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਦੇਵਃ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਮਹਾਵਹ੍ਨਿਵਪੁਰ੍ਧਰੋऽਪਿ
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ?
ਆਦਿष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਹਂ ਲਿਂਗਾਨਿ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਰੁਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਚ ਕੇਦਾਰੇ ਤਥਾ ਬਦਰਿਕਾਸ਼੍ਰਮੇ
ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਖੇਤਰ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਗਿਆ।
ਕਾਂਚੀਮੁਖ੍ਯਾਸੁ ਪੁਣ੍ਯਾਸੁ ਪੁਰੀष੍ਵਪ੍ਯਗਮਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਾਂਚੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨਿ ਚ ਲਿਂਗਾਨਿ ਸ੍ਵਯਂਭੂਨਿ ਚ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍
ਮੈਂ ਓਹ ਲਿੰਗ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸੇਵਮਾਨਃ ਸਸ਼ਿष੍ਯੋऽਹਂ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍
ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਪਾਂਸਿ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਭੂਮਿਂ ਸਮਾਚਰਨ੍
ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।