ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਧਾਤੁਃ ਕ੍ਰਤੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਾਂਸ਼ਜਃ
ਜਦ ਧਾਤਾ ਐਸਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਯਜਨ ਉੱਠਿਆ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ
ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਕੀ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਅਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਹਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯਜ੍ਞੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯਜਨ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ।
ਅਹਮੇਵ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਹਮੇਵ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰ ਕृਤੌ ਮੋਹਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਜਯੈषਿਣੌ 4.1.31.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਭੁਲਾਵੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਯੂਯਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹਃ ਕਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤ
ਤੁਸੀਂ ਆਪ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ ਪੱਕੇ ਨਹੀਂ ਹੋ।
ਸ਼੍ਰੁਤਯ ਊਚੁਃ ਯਦਿ ਮਾਨ੍ਯਾ ਵਯਂ ਦੇਵੌ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤਿਕਰੌ ਵਿਭੂ
ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੇ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਦਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰੋਚਤੁਸ੍ਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤੀਃ ਪ੍ਰਤਿ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
ऋਗੁਵਾਚ ਯਦਂਤਃਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਰਿਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਚੱਲਦਾ ਹੈ—
ਯੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਿ ਵਯਂ ਸ ਏਕਃ ਸਰ੍ਵਦृਕ੍ਛਿਵਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਇਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭਾਸਾ ਭਾਸਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ ਏਕਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਃ ਪਰਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਇਕ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਚ ਹੈ।
ਤਮਾਹੁਰੇਕਂ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਦੁਃਖਤਸ੍ਕਰਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕ, ਅਦਵਿਤੀਯ, ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੀਰਿਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੇਤ੍ਥਂ ਤਾਵਤੀਵ ਵਿਮੋਹਿਤੌ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
ਕਥਂ ਪ੍ਰਮਥਨਾਥੋਸੌ ਰਮਮਾਣੋ ਨਿਰਂਤਰਮ੍
ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਮਥਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਵਿਟਂਕਵੇਸ਼ੋ ਜਟਿਲੋ ਵृषਗੋਵ੍ਯਾਲਭੂषਣਃ 4.1.31.
ਭਿਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਜਟਾ ਵਾਲਾ, ਬਲਦ, ਗਾਂ ਤੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਤਦੁਦੀਰਿਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਓਂਕਾਰ ਹੈ,
ਪ੍ਰਣਵ ਉਵਾਚ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਮਤੇ ਰੁਦ੍ਰੋ ਲੀਲਾਰੂਪਧਰੋ ਹਰਃ
ਓਂਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਖੇਡ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਸੌ ਹਿ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਂਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇਪਿ ਤਦਾ ਮਖਮੂਰ੍ਤੇਰਜਸ੍ਯ ਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਜਨ ਰੂਪ ਤੋਂ,
ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ਤਤੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਭਯੋਰਂਤਰੇ ਮਹਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਂਡਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਦਦृਸ਼ੇ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ
ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਆਵਯੋਰਂਤਰਂ ਕੋਸੌ ਬਿਭृਯਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਮ੍
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ?
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚ ਮਹਾਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਪੁਰਖ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਾਂ ਚਂਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ।'
ਰੋਦਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਨਾਮਾਪਿ ਯੋਜਿਤੋਸਿ ਮਯਾ ਪੁਰਾ 4.1.31.
ਤੇਰੇ ਰੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅਥੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਦ੍ਮਯੋਨੇਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਵਵਤੀਂ ਗਿਰਮ੍
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇ ਘਮੰਡ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ,
ਪ੍ਰਾਹ ਪਂਕਜਜਨ੍ਮਾਸੌ ਸ਼ਾਸ੍ਯਸ੍ਤੇ ਕਾਲਭੈਰਵ
ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਕਾਲਭੈਰਵ, ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।'
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਭਰਣਾਦ੍ਭੈਰਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਢੋਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਭੈਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮਰ੍ਦਯਿष੍ਯਤਿ ਭਵਾਂਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤਃ
ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਦ ਬੁਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਵੇਂਗਾ,
ਯਤਃ ਪਾਪਾਨਿ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਿਗਲ ਲਵੇਂਗਾ,