ਵਾਣੀਪ੍ਰਮਾਣੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਗੋਵਿਂਦਗੁਣਵਰ੍ਣਨੇ
ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਹੀ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤਾਂਤਕਮਲਾਕਾਂਤ ਨਾਮਧੇਯਸੁਧਾਰਸਮ੍
ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁਧਾ-ਸਰੂਪ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮੁਕੁਂਦ ਪਦਦ੍ਵਂਦ੍ਵ ਪਦ੍ਮਾਮੋਦਪ੍ਰਮੋਦਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਗਿਂਦ੍ਰਿਯਂ ਮਧੁਰਿਪੋਃ ਪਰਿਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਪਦਦ੍ਵਯਮ੍ 4.1.20.
ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਇੰਦਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਵਿषਯਾਧਾਰਂ ਸਾਰਂ ਦਾਮੋਦਰਂ ਪਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਦਿ, ਦਾ ਅਸਲ ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਦਾਮੋਦਰ ਹੀ ਹੈ।
ਲੁਪ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤੇਜਾਂਸਿ ਤਤ੍ਤਪਸ੍ਤਪਨੋਦਯੇ
ਉਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਂਦ੍ਰ ਚਂਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿ ਵਰੁਣ ਸਮੀਰਣ ਧਨਾਧਿਪਾਃ
ਇੰਦ੍ਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ, ਵਰੁਣ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ,
ਵੈਮਾਨਿਕਾਸ੍ਤਥਾऽਨ੍ਯੇਪਿ ਵਸੁਮੁਖ੍ਯਾ ਦਿਵੌਕਸਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਵਸੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ,
ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਧ੍ਰੁਵਃ ਪਾਦਂ ਮਿਨੋਤਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਧ੍ਰੁਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,
ਅਹੋ ਤਦਂਗਸਂਗੀਨਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਾਡ੍ਯਂ ਜਲਾਨ੍ਯਪਿ
ਅਹੋ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਸਤਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵੀ,
ਯਾਵਂਤਿ ਵਿष੍ਵਕ੍ਤੇਜਾਂਸਿ ਸਿਦ੍ਧਰੂਪਗੁਣਾਨਿ ਚ
ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਚਾਨਣ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਧ ਹੋਏ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣ,
ਅਹੋ ਨਿਜਗੁਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸਤਤਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ
ਅਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਿਨਾ ਧ੍ਰੁਵਾਰਾਧਨਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ,
ਆਰਾਧਿਤੋऽਨੁਦਿਵਸਂ ਸਭੂਤੈਰਪਿ ਪਂਚਭਿਃ 4.1.20.
ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੰਜੋ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੌਸ੍ਤੁਭੋਦ੍ਭਾਸਿਤਹृਦਃ ਪੀਤਕੌਸ਼ੇਯਵਾਸਸਃ
ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਰੁਤ੍ਵਤਾਤਿਮਹਤੀ ਚਿਂਤਾऽਪ੍ਤਾ ਤਤ੍ਤਪੋਭਯਾਤ੍
ਹਵਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦੋਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਆਈ ਸੀ।
ਸਮਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਪ੍ਸਰੋਵਰ੍ਗੋ ਨਿਯਂਤੁਂ ਯਮਿਨਾਂ ਯਮਾਨ੍
ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਟੋਲੀ ਇਤਨੀ ਸਮਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਤਪੋ ਹਂਤੁਂ ਦ੍ਵੌ ਮਤ੍ਸਾਹਾਯ੍ਯਕਾਰਿਣੌ
ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੋ ਸਾਥੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕ ਏਵ ਕਿਲੋਪਾਯੋ ਬਾਲੇ ਮੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਢੰਗ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਬਾਲਤ੍ਵਾਦ੍ਭੀषਿਤੋ ਭੂਤੈਸ੍ਤਪਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸੌ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਸਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।
ਭਲ੍ਲੂਕਾਕਾਰਸਰ੍ਵਾਂਗ ਉष੍ਟ੍ਰਲਂਬਸ਼ਿਰੋਧਰਃ
ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਭੱਲੂ ਦੀ ਆਕਾਰੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਉਠਰਲੇ ਊਠ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਦਨਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਦਾਯ ਵਿਕਟਾਨਨਮ੍
ਕੋਈ ਵਿਆਘਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਰਯਾਤ੍ਤੁ ਮਾਂਸਕਂ ਭੁਂਜਨ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਕਟਦਂष੍ਟ੍ਰਕਃ
ਹੋਰ ਕੋਈ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਾਸ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਰ੍ਵਿषਾਣਾਗ੍ਰੈਸ੍ਤਟਾਨੁਚ੍ਚਾਨ੍ਵਿਦਾਰਯਨ੍ 4.1.20.
ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਿ ਪਨ੍ਨਗੀ ਭੂਯ ਫਟਾਟੋਪਭਯਾਨਕਃ
ਕੋਈ ਹੋਰ, ਸੱਪ ਦੀ ਆਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫਣ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਹਿषਾਕਾਰਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਞ੍ਸ਼ृਂਗਾਗ੍ਰਤੋ ਗਿਰੋਨ੍
ਹੋਰ ਕੋਈ, ਮਹਿਸ ਦੀ ਆਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਾਵਾਨਲਾਲੀਢ ਖਰ੍ਜੂਰਦ੍ਰੁਮਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਕੋਈ ਹੋਰ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚੁੰਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮੌਲਿਜੈਰਭ੍ਰਸਂਘਰ੍षਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਦੀਰ੍ਘਕृਸ਼ੋਦਰਃ
ਲੰਮਾ ਤੇ ਪਤਲਾ ਪੇਟ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਜੁੜੀ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਟਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕृਪਾਣਪਾਣਿਰ੍ਭਗ੍ਨਾਸ੍ਯੋ ਵਾਮਹਸ੍ਤਕਪਾਲਧृਤ੍
ਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਲਮਾਦਾਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਕਿਲ ਕਿਲਾਰਵਮ੍
ਵੱਡਾ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗੂੰਜਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।