ਅਵਨਤਜਨਰਕ੍ਸ਼ਣੋਚਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਨਿਰਾਕृਤਵਿਸ਼੍ਵਕਲ੍ਮषਸ੍ਯ
ਇਹ ਝੁਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੁਪਸ਼ਾਂਤਿਂ ਕਥਂ ਗਤਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ?
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵਃ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਕਥਂ ਚਾਰੁਣਪਰ੍ਵਤਾਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਅਰੁਣ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜੇ?
ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਹਾਟਕਗਿਰਿਃ ਕਲੌ ਮਰਕਤਾਚਲਃ
ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਪਨ੍ਹਾ ਪਹਾੜ।
ਬਹੁਯੋਜਨਪਰ੍ਯਂਤਂ ਕृਤੇ ਵਹ੍ਨਿਮਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਕਈ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਾਂਤੋਰੁਣਾਦ੍ਰੀਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤਃ ਸੁਰੈਃ
ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਰੁਣ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥ ਗੌਰੀ ਮੁਨਿਂ ਪ੍ਰਾਹ ਕਥਂ ਸ਼ਾਂਤੋऽਰੁਣਾਚਲਃ
ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ?
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗੌਤਮਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਯਭਾषਤ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਰਾ ਸੁਰਾਃ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਚਕ੍ਰੁਰਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁਸਂਭਵੈਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਭਗਵਨ੍ਨਰੁਣਾਦ੍ਰੀਸ਼ ਸਰ੍ਵਲੋਕਹਿਤਾਵਹ
ਹੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋ,
ਅਸੌ ਯਸ੍ਤਾਮ੍ਰੋ ਅਰੁਣ ਉਤ ਬਭ੍ਰੁਃ ਸੁਮਂਗਲਃ 1.3.1.7.
ਉਹ ਜੋ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦਾ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ,
ਨਮਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਯਾਰੁਣਾਯ ਸ਼ਿਵਾਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ
ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਮਖਿਲਂ ਦੇਵ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ।
ਵਰ੍षਤਾਂ ਚ ਪਯੋਦਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਝਰਾਣਾਂ ਚ ਭੂਯਸਾਮ੍
ਬਦਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪਵੇ।
ਅਗ੍ਨੇਰਾਪਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਹਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਜਲ ਧਾਰਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ।
ਸ਼ੀਤੋ ਭਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੋਣਾਚਲ ਕृਪਾਨਿਧੇ
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਲਾਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਇਆਲੂ, ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਓ।
ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੇਰਾਨਤੈਰ੍ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਤ ਪੁਨਰ੍ਨਦ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਝਰਾਸ਼੍ਚ ਬਹੂਦਕਾਃ
ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਤਥਾਪਿ ਤਰੁਣਾਰ੍ਕੋਦ੍ਯਤ੍ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸ਼ਤਕੋਟਿਭਿਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਗਦੇ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ,
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸਲਿਲਂ ਨਦੀਸ਼੍ਚ ਰਸਵਿਕ੍ਸ਼ਰੈਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ਪਰਿਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਸ਼ਾਤ੍ ।। 1.3.1.7.
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਪਜੇ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਕਲਂ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵਂ ਮਮ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਗਿਰੀਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪੁਰਾ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਪੋਹਯਤ੍
ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਿਃਕੋਣੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਵਹਿਣੀ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਫਿਰੋਂ ਦਿਵਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਯਾਮ੍ਯਂ ਨਾਮ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਯਮਭਾਗੇ ਵਿਜृਂਭਤੇ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਯਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਯਮ ਤੀਰਥ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨੈਰ੍ऋਤਂ ਤੁ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਮਹਾਂ ਨੈਰਿਤ ਤੀਰਥ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਵਾਰੁਣਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਪੱਛਮ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ, ਵਾਰੁਣ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਾਯਵੇ ਵਾਯਵੀਯਂ ਚ ਤੀਰ੍ਥਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਇਥੇ, ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਵਾਯਵੀ ਤੀਰਥ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।