ਨ ਤਤ੍ਯਾਜ ਚ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਦੁਰ੍ਬੋਧੋ ਵ੍ਯਸਨੀ ਯਤਃ
ਉਹ ਨੇ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਖੀ ਸੀ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਸੀ।
ਸਪਾਰਦਾਰੈਰ੍ਵ੍ਯਸਨੈਰੇਭਿਃ ਕੋਤ੍ਰ ਨ ਖਂਡਿਤਃ
ਇੱਥੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਬਚਿਆ ਹੈ?
ਅਰ੍ਪਯੇਦ੍ਦ੍ਯੂਤਕਾਰਾਣਾਂ ਸਕੁਪ੍ਯਂ ਵਸਨਾਦਿਕਮ੍
ਉਹ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਂਡੇ ਆਦਿ, ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸ੍ਵਪਂਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਦਾऽऽਦਾਯ ਦੁਰੋਦਰਿਕਰੇऽਰ੍ਪਯਤ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਛੋਨਾ ਲੈ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇਨ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਦੈਵਾਦ੍ਦ੍ਯੂਤਕृਤਃ ਕਰੇ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੇਨਾਥ ਨਿਰ੍ਬਂਧਾਦਸਕृਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕਿਮ੍
ਦীক্ষਿਤ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜੂਆਰੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?'
ਮਮਾਕ੍ਸ਼ਿਪਸਿ ਵਿਪ੍ਰੋਚ੍ਚੈਃ ਕਿਂ ਮਯਾ ਚੌਰ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾ 4.1.13.
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਕਿਉਂ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਕੀ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ?
ਮਮ ਮਾਤੁਰ੍ਹਿ ਪੂਰ੍ਵੇ ਦ੍ਯੁਰ੍ਜਿਤ੍ਵਾਨੀਤੋ ਹਿ ਸ਼ਾਟਕਃ
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਦ੍ਯੂਤਕਰ੍ਤृਣਾਂ ਭੂਰਿ ਤੇਨਾਰ੍ਪਿਤਂ ਵਸੁ
ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਭਾਜਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਂਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ਰਮਯਾਨਿ ਚ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਕਾਂਸੇ ਤੇ ਤਾਮੇ ਦੇ ਵੀ।
ਨ ਤੇਨ ਸਦृਸ਼ਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਕ੍ਸ਼ਿਕੋ ਭੂਮਿਮਂਡਲੇ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕਥਂ ਨਾਜ੍ਞਾਯਿ ਤਨਯੋ ऽਵਿਨਯਾਨਯਕੋਵਿਦਃ
ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬੁਰੇ ਚਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ?
ਪ੍ਰਾਵृਤ੍ਯ ਵਾਸਸਾ ਮੌਲਿਂ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਨ੍ਨਿਜਮਂਦਿਰਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਯਿਨਿ ਕੁਤ੍ਰਾਸਿ ਕ੍ਵ ਤੇ ਗੁਣਨਿਧਿਃ ਸੁਤਃ
ਦীক্ষਿਤ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਅਂਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨ ਕਾਲੇ ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇਂऽਗੁਲਿਤੋ ਹृਤਾ
ਜਦ ਮੈਂ ਅੰਗ ਮਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਉੰਗਲੀ ਤੋਂ ਅੰਗੂਠੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਥ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭੀਤਾ ਸਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਯਿਨੀ
ਉਹ ਦীক্ষਿਤ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਗਈ।
ਵ੍ਯਗ੍ਰਾਸ੍ਮਿ ਦੇਵਪੂਜਾਰ੍ਥਮੁਪਹਾਰਾਦਿ ਕਰ੍ਮਣਿ 4.1.13.
ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹਾਂ।
ਇਦਾਨੀਮੇਵ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਕਰਣਵ੍ਯਗ੍ਰਯਾ ਮਯਾ
ਹੁਣੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਪਕਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹਾਂ।
ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਉਵਾਚ ਹਂਹੋ ਸਤ੍ਪੁਤ੍ਰਜਨਨਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਭਾषਿਣਿ
ਦীক্ষਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸੱਚੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।'
ਤਦਾਤਦੇਤਿ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਯਾ ਨਾਥੇਦਾਨੀਂ ਸ ਨਿਰ੍ਗਤਃ
ਤੂੰ 'ਉਦੋਂ' ਤੇ 'ਹੁਣ ਨਹੀਂ' ਆਖਦੀ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਛਾਟਕਃ ਪਤ੍ਨਿ ਮਾਂਜਿष੍ਠੋ ਯੋ ਮਯਾऽਰ੍ਪਿਤਃ
ਪਤਨੀ, ਤੇਰਾ ਲਾਲ ਸ਼ਾਲ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?
ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਨੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸੋਪਿ ਭृਂਗਾਰੁਰ੍ਮਣਿਮਂਡਿਤਃ
ਹੁਣ ਉਹ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਭੌਰਾ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਕ੍ਵ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਗੌਡੀ ਤਾਮ੍ਰਘਟੀ ਕ੍ਵ ਸਾ
ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕਾਂਸ, ਕਿੱਥੇ ਗੌੜਾ ਦਾ ਤਾਮਬੇ ਦਾ ਘੜਾ, ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਹੈ?
ਕ੍ਵ ਸਾ ਪਰ੍ਵਤਦੇਸ਼ੀਯਾ ਚਂਦ੍ਰਕਾਂਤਸ਼ਿਲੋਦ੍ਭਵਾ
ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਚੰਦਨ ਮਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ?
ਕਿਂ ਬਹੂਕ੍ਤੇਨ ਕੁਲਜੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕੁਪ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਵृਥਾ
ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਕੁਲਵੰਤੀ, ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਰੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਅਨਪਤ੍ਯੋਸ੍ਮਿ ਤੇਨਾਹਂ ਦੁष੍ਟੇਨ ਕੁਲਦੂषਿਣਾ
ਉਸ ਮਾੜੇ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੇ-ਸੰਤਾਨ ਹਾਂ।
ਅਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਵਰਂ ਨृਣਾਂ ਕੁਪੁਤ੍ਰਾਤ੍ਕੁਲਪਾਂਸਨਾਤ੍ 4.1.13.
ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਬੇ-ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਣਾ, ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਕੁਲ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਰੇ, ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਹ੍ਨਿਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਨਿੱਤ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਸ ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਸ੍ਵਂ ਵਿਨਿਂਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜੀਵਨ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਕੇ,
ਚਿਂਤਾਮਵਾਪ ਮਹਤੀਂ ਕ੍ਵ ਯਾਮਿ ਕਰਵਾਣਿ ਕਿਮ੍
ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ: 'ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੀ ਕਰਾਂ?'
ਦੇਸ਼ਾਂਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਧਨਃ ਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯਃ ਸੁਖਮੇਧਤੇ
ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਨ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।