ਤਪੋਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਸ੍ਸੋਯਂ ਸ਼ੋਣਾਦ੍ਰੀਸ਼ਮਤੋषਯਤ੍
ਉਸਨੇ ਕਈ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸੋਣਾਦਰੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂਤੇ ਦੁਰ੍ਬੋਧਾਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਚੇਤਸਾਮ੍ ।। 1.3.1.6.
ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਔਖੇ ਹਨ।
ਕਥਮੇਕਤ੍ਰ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯਂ ਲਭੇਰਨ੍ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਂਤਰ੍ਨਿਗੂਢਤੇਜਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਸਕਲੈਃ ਸੁਰੈਃ
ਤੇਰਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਨਣ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਿਆ।
ਅਹਂ ਚ ਸ਼ਂਭੁਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਤਪਸਾਰੁਣਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਮੈਂ ਵੀ ਅਰੁਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਕृਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਮਾਨਂ ਵਿਵਿਧੋਤ੍ਸਵਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਸਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਮਿਲਿਆ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਵਾਪੁਰ੍ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਃ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।
ਮਯਾ ਚ ਸ਼ਂਭੁਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕृਤਾਗ੍ਨ੍ਯਾਹੁਤਿਸਂਭਵਾਃ
ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਪਜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਹਤਸ਼ਤ੍ਰੁਗਣੈਭੂਪੈਰ੍ਲਬ੍ਧਰਾਜ੍ਯੈਃ ਪੁਰਾ ਨृਪੈਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ—
ਇਦਮਨੁਭਵਵੈਭਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਦੁਰਿਤਹਰਂ ਸ਼ਿਵਲਿਂਗਮਦ੍ਰਿਰੂਪਮ੍
—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਪਹਾੜ ਰੂਪ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਅਵਨਤਜਨਰਕ੍ਸ਼ਣੋਚਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਨਿਰਾਕृਤਵਿਸ਼੍ਵਕਲ੍ਮषਸ੍ਯ
ਇਹ ਝੁਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੁਪਸ਼ਾਂਤਿਂ ਕਥਂ ਗਤਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ?
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵਃ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਕਥਂ ਚਾਰੁਣਪਰ੍ਵਤਾਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਅਰੁਣ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜੇ?
ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਹਾਟਕਗਿਰਿਃ ਕਲੌ ਮਰਕਤਾਚਲਃ
ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਪਨ੍ਹਾ ਪਹਾੜ।
ਬਹੁਯੋਜਨਪਰ੍ਯਂਤਂ ਕृਤੇ ਵਹ੍ਨਿਮਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਕਈ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਾਂਤੋਰੁਣਾਦ੍ਰੀਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤਃ ਸੁਰੈਃ
ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਰੁਣ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥ ਗੌਰੀ ਮੁਨਿਂ ਪ੍ਰਾਹ ਕਥਂ ਸ਼ਾਂਤੋऽਰੁਣਾਚਲਃ
ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ?
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗੌਤਮਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਯਭਾषਤ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਰਾ ਸੁਰਾਃ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਚਕ੍ਰੁਰਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁਸਂਭਵੈਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਭਗਵਨ੍ਨਰੁਣਾਦ੍ਰੀਸ਼ ਸਰ੍ਵਲੋਕਹਿਤਾਵਹ
ਹੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋ,
ਅਸੌ ਯਸ੍ਤਾਮ੍ਰੋ ਅਰੁਣ ਉਤ ਬਭ੍ਰੁਃ ਸੁਮਂਗਲਃ 1.3.1.7.
ਉਹ ਜੋ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦਾ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ,
ਨਮਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਯਾਰੁਣਾਯ ਸ਼ਿਵਾਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ
ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਮਖਿਲਂ ਦੇਵ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ।
ਵਰ੍षਤਾਂ ਚ ਪਯੋਦਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਝਰਾਣਾਂ ਚ ਭੂਯਸਾਮ੍
ਬਦਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪਵੇ।
ਅਗ੍ਨੇਰਾਪਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਹਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਜਲ ਧਾਰਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ।
ਸ਼ੀਤੋ ਭਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੋਣਾਚਲ ਕृਪਾਨਿਧੇ
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਲਾਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਇਆਲੂ, ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਓ।
ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੇਰਾਨਤੈਰ੍ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਤ ਪੁਨਰ੍ਨਦ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਝਰਾਸ਼੍ਚ ਬਹੂਦਕਾਃ
ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਤਥਾਪਿ ਤਰੁਣਾਰ੍ਕੋਦ੍ਯਤ੍ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸ਼ਤਕੋਟਿਭਿਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਗਦੇ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ,
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸਲਿਲਂ ਨਦੀਸ਼੍ਚ ਰਸਵਿਕ੍ਸ਼ਰੈਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।