ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਉਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਦਮਯਂਤੀਂ ਕਲਿਂ ਕਾਲਂ ਕਲਿਂਦਤਨਯਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਦਮਯੰਤੀ, ਕਲੀ, ਕਾਲ, ਤੇ ਕਲਿੰਦ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੀ,
ਪ੍ਰਕृष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਯਾਗੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਗਮਿਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਯਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛੂਲਟਂਕੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ 4.1.7.
ਉਥੇ ਖੁਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾऽਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਵਟੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸਪ੍ਤਪਾਤਾਲਮੂਲਵਾਨ੍
ਉਥੇ ਅਟੱਲ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਟਰੂਪਧृਕ੍
ਉਹ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵੈਕੁਂਠਾਦੇਤ੍ਯ ਮਾਨਵਾਨ੍
ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਖੁਦ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪਰਿਪਠ੍ਯੇਤੇ ਸਿਤਾऽਸਿਤ ਸਰਿਦ੍ਵਰੇ
ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਲੋਕਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦੁਮਾਲੋਕਵਰਾਤ੍ਪੁਨਃ ਤਪੋਜਨਮਹਰ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ
ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ, ਉਮਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਸਨ, ਤੇ ਤਪੋ ਲੋਕ, ਜਨ ਲੋਕ, ਮਹਰ ਲੋਕ—ਸਭ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ,
ਅਚਲਾ ਹਿਮਵਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਯੋ ਨਗਾਃ
ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿਮਵਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਪਵ੍ਰੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ,
ਦਿਗਂਗਨਾਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਂਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰਯਾਗਾਨਿਲਾਨਪਿ
ਦਿਸਾ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਯਾਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਰਜਃ ਪੁਨਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਧੂੜ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯਾਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਜ੍ਜਾਗਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਬਹੁਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ਯਪਿ 4.1.7.
ਜੋ ਪਾਪ ਹੱਡੀ ਤੱਕ ਵੱਸ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਧਰ੍ਮਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਸਮ੍ਯਗਰ੍ਥਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਰਥ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਪਾਨਿ ਤਾਵਦ੍ਗਰ੍ਜਂਤਿ ਦੇਹਿषੁ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਤਲ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਸਦਾ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸੂਰਯਃ
ਸੰਤ ਜਣ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਰਜੋ ਰੂਪਾ ਤਮੋਰੂਪਾ ਕਲਿਂਦਜਾ
ਸਰਸਵਤੀ ਰਜਸ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਹਨ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ।
ਇਯਂ ਵੇਣੀਹਿ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਯਾਸ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਪੌੜੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਤਿ ਕਾਚਿਦਬਲਾ ਭੁਵਨੇषੁ ਰੂਢਾ ਲੋਲਾਰ੍ਕ ਕੇਸ਼ਵਵਿਲੋਲਵਿਲੋਚਨਾ
ਇਕ ਅਜੋਕੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੇਲਦੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਗਸ੍ਤਿਰੁਵਾਚ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੈਃ ਸਂਸੇਵਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਪਿਨਾਂ ਯਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤਾਨ੍ਯਹੋ
ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇੱਥੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਹ!
ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸੁਧੀਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਰਮਾ, ਇੱਕ ਬੁਧੀਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ,
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਏਵ ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਦੇਹਲਿਵਿਨਾਯਕਮ੍ 4.1.7.
ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਥੜੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਨਿਵੇਦ੍ਯਮੋਦਕਾਨ੍ਪਂਚ ਵਂਚਯਂਤਂ ਨਿਜਂ ਜਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮਿੱਠੇ ਲੱਡੂ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ।
ਆਗਤ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਮੁਦਗ੍ਵਹਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਰਂਗਿਣੀਂ ਸਃ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਡਗਵਾਹਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਚੈਲਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਜਲੇऽਮਲੇऽਮਲੇऽਵਿਲਂਬਮਾਲਂਬਿਤ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਃ
ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਠਹਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਧਾਯ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ ਹਿ ਪਂਚਤੀਰ੍ਥਿਕਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਮਾਰਾਧ੍ਯ ਤਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍
ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਸੀ।
ਨ ਸ੍ਵਃ ਪੁਰੀ ਸਾ ਤ੍ਵਨਯਾ ਪੁਰਾਸਮਂ ਸਮਂਜਸਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਸਾਮ੍ਯਮਾਵਹੇਤ
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ।
ਪਯੋਪਿ ਯਤ੍ਰਤ੍ਯਮਚਿਂਤ੍ਯਵੈਭਵਂ ਦਿਵਿਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾਧੁਸੁਧਾਪ੍ਯਤੋਮੁਧਾ
ਜਿਥੇ ਪਾਣੀ ਅਣਗਣਤ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚਿਂਤਨਯਾ ਨ ਯੇਸ਼ਿਤੁਰ੍ਜਨਾਮਨਾਗ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਨਾ ਪਿਨਾਕਿਨਾ
ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਨਾਕੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਹੀਂ।