ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯੇ ਵੈ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਤਿਕ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਉਦਿਯਾਯੋਦਯਗਿਰੌ ਸ਼ੁਚਿਪ੍ਰਸृਮਰੈਃ ਕਰੈਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਗਿਆ।
ਸਂਵਰ੍ਧਯਨ੍ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਮਸੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।
ਹਵ੍ਯਂ ਕਵ੍ਯਂ ਭੂਤਬਲਿਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਤੇ ਬਲੀ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾਈ।
ਅਸਤਾਂ ਹृਦਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਂਸ੍ਤਮਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਹ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਜਾਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੁਣ੍ਯਜਨੋਦਯਃ
ਜਦ ਉਹ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਯਮਸ੍ਤਮਿਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਥਂ ਜੀਵੇਦ੍ਰਵਿਃ ਪੁਨਃ
ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਉਗ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਮਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗ੍ਨੇਯੀਂ ਜ੍ਵਲਂਤੀਂ ਵਿਰਹਾਦਿਵ
ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂਬੂਲੀਰਾਗਰਕ੍ਤੌष੍ਠੀਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਬਕਸੁਸ੍ਤਨੀਮ੍
ਬੀੜੀ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ ਹੋਠ, ਅੰਗੂਰ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।
ਮਲਯਾਨਿਲ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕਵਰਾਂਬਰਾਮ੍
ਮਲਯਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ।
ਕਾਵੇਰੀਗੌਤਮੀਜਂਘਾਂ ਚੋਲਚੋਲਾਂ ਸ਼ੁਕਾਵृਤਾਮ੍ 4.1.2.
ਕਾਵੇਰੀ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਚੋਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਤੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
ਸੁਕੋਮਲਮਹਾਰਾष੍ਟ੍ਰੀਵਾਗ੍ਵਿਲਾਸਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ।
ਸੁਦਕ੍ਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਸ਼ਾਮਾਸ਼ਾਨਾਥਃ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਦਕਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਨ ਸ਼ੇਕੁਰਗ੍ਰਤੋ ਗਂਤੁਂ ਤਤੋऽਨੂਰੁਰ੍ਵ੍ਯਜਿਜ੍ਞਪਤ੍
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਅਨੂਰੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਅਨੂਰੁਰੁਵਾਚ ਭਾਨੋ ਮਾਨੋਨ੍ਨਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਧ੍ਯਯ ਗਗਨਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਅਨੂਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।"
ਅਨ੍ਰੂਰੁਵਾਕ੍ਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸਵਿਤਾ ਹृਦ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਅਨੂਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸੂਰਃ ਸ਼ੂਰੋਪਿ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਂਤਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ ਵੀ ਜੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?"
ਗृਹ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤ੍ਯੂष੍ਟੇਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਵਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯੋਜਨੇ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਦੋ ਸੌ ਤੇ ਦੋ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ।
ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੌਦੀਚ੍ਯਾਂ ਭृਸ਼ਾਰ੍ਦਿਤਾਃ
ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਹੋਈ।
ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਦ੍ਰਿਤਲੋਚਨਾਃ 4.1.2.
ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਅਹੋਨਾਹਸ੍ਕਰਾਭਾਵਾਨ੍ਨਿਸ਼ਾਨੈਵਾऽਨਿਸ਼ਾਕਰਾਤ੍
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਾਰਨ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਕਿਮਕਾਂਡੇ ਵੈ ਲਯਮੇष੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ?
ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਵਧਾਵषਟ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤੇ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ ਤੇ ਵਸ਼ਟ ਦੀ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,
ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਂਤੇ ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਯਾਃ ਸਕਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਯਜਨ ਆਦਿ, ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲਂ ਜਾਨਂਤਿ ਸੂਰ੍ਯਤਃ
ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਸ੍ਤਂਭਾਤ੍ਸ੍ਤਂਭਿਤਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਰੁਕੇ ਰਹੇ।
ਏਕਤਸ੍ਤਿਮਿਰਾਨ੍ਨੈਸ਼ਾਦੇਕਤਸ੍ਤੁ ਦਿਵਾਤਪਾਤ੍
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸੀ।
ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇ ਲੋਕੇ ਸੁਰਾਸੁਰਨਰੋਰਗੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਲੋਕ—ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੱਪ—ਸਭ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ,
ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਰਣਂ ਯਯੁਃ
ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ।