ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਂਪੂਰ੍ਣਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਵਦਨ੍
ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ,
ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਚ ਧਨਾਰ੍ਥੀ ਚ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਸ੍ਵਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ 2.4.36.
ਜੋ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਯੋਭੂਯੋ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਯਯੌ ਯਾਦृਚ੍ਛਿਕੋ ਮੁਨਿਃ
ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਕਥਿਤਂ ਸ਼ਂਕਰੇਣਾऽਪਿ ਪੁਤ੍ਰਾਯ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਸੀ।
ਕृष੍ਣੇਨ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾਯੈ ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਚ ਵੈਭਵਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਾਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਤਯਭਾਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸੀ।
ऋषਯੋ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਵੈਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ
ਅਧੀਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਯਃਸਾਰਮਿਵੋਦ੍ਧृਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸਾਰ ਵਾਂਗ, ਸਾਰ ਲੈ ਲਿਆ।
ਵਿਰਰਾਮ ਤਤਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪੂਜਾਂ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਦਾਸ੍ਯ ਚ
ਫਿਰ ਉਹ ਰੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤੇ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਪਰਮਰ੍षਯਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯੇ ਵੈ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਤਿਕ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਉਦਿਯਾਯੋਦਯਗਿਰੌ ਸ਼ੁਚਿਪ੍ਰਸृਮਰੈਃ ਕਰੈਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਗਿਆ।
ਸਂਵਰ੍ਧਯਨ੍ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਮਸੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।
ਹਵ੍ਯਂ ਕਵ੍ਯਂ ਭੂਤਬਲਿਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਤੇ ਬਲੀ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾਈ।
ਅਸਤਾਂ ਹृਦਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਂਸ੍ਤਮਸਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਉਹ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਜਾਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੁਣ੍ਯਜਨੋਦਯਃ
ਜਦ ਉਹ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਯਮਸ੍ਤਮਿਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਥਂ ਜੀਵੇਦ੍ਰਵਿਃ ਪੁਨਃ
ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਉਗ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਮਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗ੍ਨੇਯੀਂ ਜ੍ਵਲਂਤੀਂ ਵਿਰਹਾਦਿਵ
ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂਬੂਲੀਰਾਗਰਕ੍ਤੌष੍ਠੀਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਬਕਸੁਸ੍ਤਨੀਮ੍
ਬੀੜੀ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ ਹੋਠ, ਅੰਗੂਰ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।
ਮਲਯਾਨਿਲ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕਵਰਾਂਬਰਾਮ੍
ਮਲਯਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ।
ਕਾਵੇਰੀਗੌਤਮੀਜਂਘਾਂ ਚੋਲਚੋਲਾਂ ਸ਼ੁਕਾਵृਤਾਮ੍ 4.1.2.
ਕਾਵੇਰੀ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਚੋਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਤੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
ਸੁਕੋਮਲਮਹਾਰਾष੍ਟ੍ਰੀਵਾਗ੍ਵਿਲਾਸਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ।
ਸੁਦਕ੍ਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਸ਼ਾਮਾਸ਼ਾਨਾਥਃ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਦਕਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਨ ਸ਼ੇਕੁਰਗ੍ਰਤੋ ਗਂਤੁਂ ਤਤੋऽਨੂਰੁਰ੍ਵ੍ਯਜਿਜ੍ਞਪਤ੍
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਅਨੂਰੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਅਨੂਰੁਰੁਵਾਚ ਭਾਨੋ ਮਾਨੋਨ੍ਨਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਧ੍ਯਯ ਗਗਨਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਅਨੂਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।"
ਅਨ੍ਰੂਰੁਵਾਕ੍ਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸਵਿਤਾ ਹृਦ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਅਨੂਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸੂਰਃ ਸ਼ੂਰੋਪਿ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਂਤਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ ਵੀ ਜੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?"
ਗृਹ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤ੍ਯੂष੍ਟੇਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਵਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯੋਜਨੇ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਦੋ ਸੌ ਤੇ ਦੋ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ।
ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੌਦੀਚ੍ਯਾਂ ਭृਸ਼ਾਰ੍ਦਿਤਾਃ
ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਹੋਈ।