ਇਦਂ ਵ੍ਰਤਂ ਮਯਾ ਦੇਵ ਕृਤਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ ਤਵ ਪ੍ਰਭੋ
“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਵਰਤ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ।”
ਰੇਵਤੀਤੁਰ੍ਯਚਰਣੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਸਂਯੁਤੇ ਨਰਃ 2.4.31.
ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਰੇਵਤੀ ਜਾਂ ਤੁਰਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ—
ਤਤੋ ਯੇषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਰ੍ਜਨਂ ਤੁ ਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਯਦ੍ਯਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਤੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਛੱਡੀਆਂ, ਉਹ ਸਭ ਖਾਣੀਆਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਛੱਡਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਰਤ ਮੁਕਣ ਤੇ ਖਾ ਲੈਣਾ।
ਦਂਪਤਿਭ੍ਯਾਂ ਸਹੈਵਾऽਤ੍ਰ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਖਾਣਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਯਾਨਿ ਗਲਿਤਾਨਿ ਦਲਾਨਿ ਚ
ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜੇ ਪੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਇਕ੍ਸ਼ੁਦਣ੍ਡਂ ਤਥਾ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ ਕੋਲਿਫਲਂ ਤਥਾ
ਇਕਸ਼ੂ ਦੀ ਲੱਕੜੀ, ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਕੋਲੀ ਦਾ ਫਲ—
ਏषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਚੇਦੇਕੈਕਮਪਿ ਯੇਨ ਤੁ
ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾ ਖਾਇਆ ਹੋਵੇ—
ਤਤਃ ਸਾਯਂ ਪੁਨਃ ਪੂਜ੍ਯਾਵਿਕ੍ਸ਼ੁਦਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤੈਃ
ਤਾਂ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਜੋ ਇਕਸ਼ੂ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਤਤੋ ਵਿਸਰ੍ਜਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਯਾਦਿਕਂ ਹਰੇਃ ਮਤ੍ਕृਤਂ ਪੂਜਨਂ ਗृਹ੍ਯ ਸਂਤੁष੍ਟੋ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਫਿਰ, ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿ।
ਗਚ੍ਛਗਚ੍ਛ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ
ਚਲਾ ਜਾ, ਚਲਾ ਜਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ।
ਏਵਂ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਮਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍षਂ ਤੁ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁਲਸੀਕਰਪੀਡਨਮ੍ ਇਹਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰਾऽਪਿ ਵਿਪੁਲਂ ਚ ਯਸ਼ੋ ਲਭੇਤ੍ ।। 2.4.31.
ਜੋ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਡੰਡੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਪਂਚਦਿਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਪਂਜਰਸੁਪ੍ਤੇਨ ਭੀष੍ਮੇਣ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਕਥਿਤਾ ਪਾਂਡੁਦਾਯਾਦੈਃ ਕृष੍ਣੇਨਾऽਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਾਸ੍ਤਦਾ
ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸੈਜ ਉੱਤੇ ਲੈਂਡੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਭਾषਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਯਾਚਿਤਂ ਚ ਜਲਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
ਤੁष੍ਟਾਨਿ ਤਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਸ੍ਮਾਦਦ੍ਯਦਿਨਾਵਧਿ
ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਮ ਸਂਤੁष੍ਟਿਕਾਰਕਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭੀष੍ਮਪਂਚਕਮ੍
ਕਾਰਤਿਕ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਨ੍ਨਰੋ ਭੂਯਾਦਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ—
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਾਯ ਸ਼ੁਚਯੇ ਗਾਂਗੇਯਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
—ਸੱਚੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗਾਂਗੇਯ ਨੂੰ—
ਸਵ੍ਯੇਨਾऽਨੇਨ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸਾਰ੍ਵਵਰ੍ਣਿਕਮ੍ ।। 2.4.32.
—ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰਤਾਂਗਤ੍ਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਂ ਪ੍ਰਦੇਯਃ ਪਾਪਪੂਰੁषਃ
ਵਰਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਕੋ ਭੀष੍ਮਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭੀਸ਼ਮ ਪੰਜਕਾ ਵਰਤ ਕਰੇ—
ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੀष੍ਮਸ੍ਯ ਪਂਚਕਮ੍
—ਉਸਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਾਯ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਸੀ।
ਭੀष੍ਮੇਣੈਤਦ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵ੍ਰਤਂ ਪਞ੍ਚਦਿਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ ਭੀष੍ਮਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਭੀਸ਼ਮ ਪੰਜਕਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਧਰ੍ਮਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਹੁਣ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਅਮ੍ਬਰੀषੇਣ ਭੋਗਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚੀਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਾਦਿषੁ
ਇਹ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਭੋਗ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।