ਤੁਲਸੀਪੂਜਯਾ ਤਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਪੂਜਾਂ ਪੁਰਾ ਕृਤਾਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੁਦਾਸ ਕਥਂ ਸੇਯਮਾਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਤੁਲਸੀਦਲੈਃ
ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਵਰਾਕੋऽਸਿ ਮਤੋ ਮਮ
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈਂ।
ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਕਿਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਵ੍ਰਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਚੀਰ੍ਣਂ ਵਦਸ੍ਵ ਤਤ੍
ਦੱਸ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ?
ਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਸ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਚੇਦ੍ਵਦਸੇ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾऽਤਿਗਰ੍ਵਿਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਝ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ,
ਯਜ੍ਞਦਾਨਾਦਿਕਂ ਨੈਵ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਰਂ ਕृਤਮ੍ 2.4.26.
ਤਾਂ ਫਿਰ ਯਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਈਦृਸ਼ਸ੍ਯਾऽਪਿ ਤੇ ਗਰ੍ਵ ਏष ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰਮਹਂ ਵਿष੍ਣੋਰੇष ਵਾਦੋ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਆਰਭਦ੍ਵੈष੍ਣਵਂ ਸਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾऽऽਚਾਰ੍ਯਂ ਤੁ ਮੁਦ੍ਗਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਯਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਦਗਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਂਡਤ ਬਣਾਇਆ।
ऋषਿਸਂਘਸਮਾਜੁष੍ਟਂ ਬਹ੍ਵਨ੍ਨਂ ਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਉਸ ਯਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਸੀ ਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਵਿष੍ਣੁਦਾਸੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਸ੍ਥੌ ਦੇਵਾਲਯੇ ਵ੍ਰਤੀ
ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੇਮਾਂ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਮਾਘੋਰ੍ਜਯੋਰ੍ਵ੍ਰਤਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤੁਲਸੀਵਨਪਾਲਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਾਘ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨੇਮ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ।
ਉਪਚਾਰੈਃ षੋਡਸ਼ਭਿਰ੍ਨृਤ੍ਯਗੀਤਾਦਿਮਂਗਲੈਃ
ਉਹ ਸੋਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਨੱਚ-ਗੀਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਮਰਣਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਭੁਵਿ ਸ੍ਵਪਨ੍ਨਪਿ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ।
ਮਾਘਕਾਰ੍ਤਿਕਯੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇषਨਿਯਮਾਨਪਿ
ਮਾਘ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਏਵਂ ਸਮਾਰਾਧਯਤੋਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਪਤਿਂ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਚੋਲੇਸ਼੍ਵਰਵਿष੍ਣੁਦਾਸਯੋਃ 2.4.26.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੋਲੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸ ਪਾਕਮਕਰੋਤ੍ਤਾਵਦਹਰਤ੍ਕੋऽਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣਾ ਆ ਕੇ ਉਹ ਲੈ ਗਿਆ।
ਤਮਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਪ੍ਯਸੌ ਪਾਕਂ ਪੁਨਰ੍ਨੈਵਾऽਕਰੋਤ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੌਣ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਾਰੀ ਭੋਗ ਮੁੜ ਤਿਆਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਹ੍ਨਿ ਪੁਨਃ ਪਾਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤ੍ਸ ਵਿष੍ਣਵੇ
ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਭੋਗ ਬਣਾਇਆ,
ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਦਿਨਂ ਤਸ੍ਯ ਪਾਕਂ ਕੋऽਪ੍ਯਹਰਨ੍ਨृਪ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਅਹੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਕਃ ਪਾਕਂ ਹਰਤੇ ਮਮ
ਹਾਏ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭੋਗ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਪੁਨਃ ਪਾਕਂ ਵਿਧਾਯਾऽਤ੍ਰ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯਦਿ ਚੇਨ੍ਮਯਾ
ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕਰਾਂ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਇਥੇ ਖਾ ਲਵਾਂ—
ਯਦਿ ਪਾਕਂ ਵਿਧਾਯੈਵਂ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੁ ਮਯਾ ਨ ਤਤ੍
ਜੇ ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਉਪੋषਿਤੋऽਹਂ ਸਪ੍ਤਾऽਹਂ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿਆ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਪਾਕਂ ਵਿਧਾਯਾऽਸੌ ਤਤ੍ਰੈਵਾऽਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਖੜਾ ਰਹਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਂ ਦੀਨਵਦਨਮਸ੍ਥਿਚਰ੍ਮਾऽਵਸ਼ੇषਿਤਮ੍ 2.4.27.
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ ਦੁਖੀ, ਸਰੀਰ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯਾऽਨ੍ਨਹਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿष੍ਠੇਤ੍ਯਭਾषਤ
ਭੋਜਨ ਲਿਆਂਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ!'
ਇਤ੍ਥਂ ਵਦਂਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਗ੍ਰ੍ਯਮਾਯਾਂਤਂ ਸ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ,