ਧਰ੍ਮਦਤ੍ਤ ਉਵਾਚ ਆਰਾਧਯਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਭਕ੍ਤਾऽਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਧਰਮਦੱਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਤੇषਾਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਕਾਰਕਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਸੇਤਿਹਾਸਕਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਂ ਪੁਰਾਭਵਾਮ੍
—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਕਾਂਚਿਪੁਰ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾ ਚੋਲਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ ਨृਪੋऽਭਵਤ੍
ਕਾਂਚੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਰਾਜ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸਤਿ ਭੂਚਕ੍ਰਂ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵਾऽਪਿ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਨ੍ਨਤਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣ੍ਯਾਸ੍ਤਟਾਵੁਭੌ
ਤਾਮਰਪਰਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਦੋਵੇਂ ਹੋਏ—
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰਮਣਂ ਦੇਵਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਨ੍ਨृਪਃ
ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਮਣਾ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ਭੂਮਾਵੁਪਵਿष੍ਟਃ ਸ ਤਤ੍ਰ ਵੈ 2.4.26.
ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮ ਸਕੇ ਹੋਏ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਥੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਣੌ ਤੁ ਤੁਲਸ੍ਯੁਦਕਧਾਰਿਣਮ੍
ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਫੜਿਆ।
ਸ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਰ੍ਦੇਵਦੇਵਮਪੂਜਯਤ੍
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਆਇਆ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤੁਲਸੀਪੂਜਯਾ ਤਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਪੂਜਾਂ ਪੁਰਾ ਕृਤਾਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੁਦਾਸ ਕਥਂ ਸੇਯਮਾਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਤੁਲਸੀਦਲੈਃ
ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਵਰਾਕੋऽਸਿ ਮਤੋ ਮਮ
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈਂ।
ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਕਿਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਵ੍ਰਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਚੀਰ੍ਣਂ ਵਦਸ੍ਵ ਤਤ੍
ਦੱਸ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ?
ਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਸ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਚੇਦ੍ਵਦਸੇ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾऽਤਿਗਰ੍ਵਿਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਝ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ,
ਯਜ੍ਞਦਾਨਾਦਿਕਂ ਨੈਵ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਰਂ ਕृਤਮ੍ 2.4.26.
ਤਾਂ ਫਿਰ ਯਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਈਦृਸ਼ਸ੍ਯਾऽਪਿ ਤੇ ਗਰ੍ਵ ਏष ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰਮਹਂ ਵਿष੍ਣੋਰੇष ਵਾਦੋ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਆਰਭਦ੍ਵੈष੍ਣਵਂ ਸਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾऽऽਚਾਰ੍ਯਂ ਤੁ ਮੁਦ੍ਗਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਯਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਦਗਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਂਡਤ ਬਣਾਇਆ।
ऋषਿਸਂਘਸਮਾਜੁष੍ਟਂ ਬਹ੍ਵਨ੍ਨਂ ਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਉਸ ਯਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਸੀ ਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਵਿष੍ਣੁਦਾਸੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਸ੍ਥੌ ਦੇਵਾਲਯੇ ਵ੍ਰਤੀ
ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੇਮਾਂ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਮਾਘੋਰ੍ਜਯੋਰ੍ਵ੍ਰਤਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤੁਲਸੀਵਨਪਾਲਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਾਘ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨੇਮ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ।
ਉਪਚਾਰੈਃ षੋਡਸ਼ਭਿਰ੍ਨृਤ੍ਯਗੀਤਾਦਿਮਂਗਲੈਃ
ਉਹ ਸੋਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਨੱਚ-ਗੀਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਮਰਣਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਭੁਵਿ ਸ੍ਵਪਨ੍ਨਪਿ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ।
ਮਾਘਕਾਰ੍ਤਿਕਯੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇषਨਿਯਮਾਨਪਿ
ਮਾਘ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਏਵਂ ਸਮਾਰਾਧਯਤੋਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਪਤਿਂ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਚੋਲੇਸ਼੍ਵਰਵਿष੍ਣੁਦਾਸਯੋਃ 2.4.26.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੋਲੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸ ਪਾਕਮਕਰੋਤ੍ਤਾਵਦਹਰਤ੍ਕੋऽਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣਾ ਆ ਕੇ ਉਹ ਲੈ ਗਿਆ।
ਤਮਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਪ੍ਯਸੌ ਪਾਕਂ ਪੁਨਰ੍ਨੈਵਾऽਕਰੋਤ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੌਣ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਾਰੀ ਭੋਗ ਮੁੜ ਤਿਆਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।