ਸਮ੍ਯਗਾਰਾਧਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਿਂ ਨ ਯਚ੍ਛਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ?
ਯਨ੍ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਾਦੇਵ ਦੇਹਿਨੋ ਯਾਂਤਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ ।। 2.4.25.
ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰਾਹਗ੍ਰਸ੍ਤੋ ਹਿ ਨਾਗੇਂਦ੍ਰੋ ਯਨ੍ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਪੁਰਾ
ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਗਰਮੱਛ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾऽਰ੍ਚਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਤਤਃ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯੇਜਾਤੇ ਯਦਾ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਭੂਤਲਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਨਾਮ੍ਨਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਾਰ੍ਯਾਦ੍ਵਯਯੁਤਃ ਪੁਨਃ
ਉਥੇ, ਤੈਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ।
ਤਤ੍ਰਾऽਪਿ ਤਵ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਭੂਤਲੇ
ਉਥੇ ਵੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗਾ।
ਤਵ ਜਨ੍ਮਵ੍ਰਤਾਦਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਸਂਤੁष੍ਟਿਕਾਰਕਾਤ੍
ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਵਰਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਧਨ੍ਯੋऽਸਿ ਵਿਪ੍ਰਾਗ੍ਰ੍ਯ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਯੈਤਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਕृਤਂ ਤੁष੍ਟਿਕਰਂ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ਭੂਮੌ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮ ਸਕੇ ਹੋਏ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਧਰ੍ਮਦਤ੍ਤ ਉਵਾਚ ਆਰਾਧਯਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਭਕ੍ਤਾऽਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਧਰਮਦੱਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਤੇषਾਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਕਾਰਕਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਸੇਤਿਹਾਸਕਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਂ ਪੁਰਾਭਵਾਮ੍
—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਕਾਂਚਿਪੁਰ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾ ਚੋਲਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ ਨृਪੋऽਭਵਤ੍
ਕਾਂਚੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਰਾਜ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸਤਿ ਭੂਚਕ੍ਰਂ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵਾऽਪਿ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਨ੍ਨਤਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣ੍ਯਾਸ੍ਤਟਾਵੁਭੌ
ਤਾਮਰਪਰਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਦੋਵੇਂ ਹੋਏ—
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰਮਣਂ ਦੇਵਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਨ੍ਨृਪਃ
ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਮਣਾ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ਭੂਮਾਵੁਪਵਿष੍ਟਃ ਸ ਤਤ੍ਰ ਵੈ 2.4.26.
ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮ ਸਕੇ ਹੋਏ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਥੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਣੌ ਤੁ ਤੁਲਸ੍ਯੁਦਕਧਾਰਿਣਮ੍
ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਫੜਿਆ।
ਸ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਰ੍ਦੇਵਦੇਵਮਪੂਜਯਤ੍
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਆਇਆ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤੁਲਸੀਪੂਜਯਾ ਤਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਪੂਜਾਂ ਪੁਰਾ ਕृਤਾਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੁਦਾਸ ਕਥਂ ਸੇਯਮਾਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਤੁਲਸੀਦਲੈਃ
ਵਿਸ਼ਨੂਦਾਸ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਵਰਾਕੋऽਸਿ ਮਤੋ ਮਮ
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈਂ।
ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਕਿਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਵ੍ਰਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਚੀਰ੍ਣਂ ਵਦਸ੍ਵ ਤਤ੍
ਦੱਸ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ?
ਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਸ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਚੇਦ੍ਵਦਸੇ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾऽਤਿਗਰ੍ਵਿਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਝ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ,
ਯਜ੍ਞਦਾਨਾਦਿਕਂ ਨੈਵ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਰਂ ਕृਤਮ੍ 2.4.26.
ਤਾਂ ਫਿਰ ਯਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਈਦृਸ਼ਸ੍ਯਾऽਪਿ ਤੇ ਗਰ੍ਵ ਏष ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰਮਹਂ ਵਿष੍ਣੋਰੇष ਵਾਦੋ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।