ਤਦਾ ਤਵਾऽਪਿ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਸਮृਦ੍ਧਿਃ ਸਂਸ੍ਮृਤਾ ਮਯਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ।
ਤ੍ਵਤ੍ਸਮृਦ੍ਧਿਮਿਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਰਹਿਤਾਂ ਧੁਵਮ੍
ਤੇਰੀ ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਤਨ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੈਂ,
ਅਪ੍ਸਰੋਨਾਗਕਨ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ,
ਯਸ੍ਯਾ ਲਾਵਣ੍ਯਜਲਧੌ ਨਿਮਗ੍ਨਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਵੀ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਵੀਤਰਾਗੋऽਪਿ ਹਿ ਯਥਾ ਮਦਨਾਰਿਃ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ 2.4.17.
ਮਦਨ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ,
ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਰੂਪਂ ਧਾਤਾऽਪਿ ਸਰ੍ਜਨੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਾਤਾ ਵੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਅਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਸਂਭੋਕ੍ਤੁਃ ਸਮृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾ ਵਰਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਬਣ ਗਈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਮਾਮਂਤ੍ਰ੍ਯ ਗਤੇ ਸਤਿ ਸ ਦੈਤ੍ਯਰਾਟ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—
ਅਥ ਸਂਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਸ ਦੂਤਂ ਸਿਂਹਿਕਾਸੁਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ।
ਕੈਲਾਸਮਗਮਦ੍ਰਾਹੁਃ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਛੁਕ੍ਲੇਂਦੁਵਰ੍ਚਸਮ੍
ਰਾਹੂ ਚਮਕਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਨਿਵੇਦਿਤਸ੍ਤਦੇਸ਼ਾਯ ਨਂਦਿਨਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸਃ
ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਾਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਵृषਧ੍ਵਜ
ਹੇ ਵੱਛ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ।
ਸ੍ਮਸ਼ਾਨਵਾਸਿਨੋ ਨਿਤ੍ਯਮਸ੍ਥਿਭਾਰਵਹਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਜੋ ਸਦਾ ਸਮਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਰਤ੍ਨਾਧਿਨਾਥੋऽਸ੍ਮਿ ਸਾ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਸਂਜ੍ਞਿਕਾ
ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਔਰਤ ਰਤਨ-ਨਾਮੀ ਹੈ।
ਅਭਵਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਰੌਦ੍ਰਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਸ਼ਨਿਸਮਸ੍ਵਨਃ ।। 2.4.17.
ਉਥੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਠਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਸਿਂਹਾਸ੍ਯਃ ਪ੍ਰਲਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵਃ ਸ ਜ੍ਵਲਨ੍ਨਯਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੀਭ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸ ਤਂ ਖਾਦਿਤੁਮਾਯਾਂਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਹੁਰ੍ਭਯਾਤੁਰਃ
ਜਦ ਰਾਹੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ।
ਸ ਚ ਰਾਹੁਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਮੇਘਗਮ੍ਭੀਰਯਾ ਗਿਰਾ
ਤੇ ਰਾਹੂ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ—
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਮਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਖਾਦਿਤੁਂ ਸਮੁਪਾਗਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖਾਣ ਆਏ ਹੋ।
ਨੈਵਾऽਸੌ ਵਧ੍ਯਤਾਮੇਤਿ ਦੂਤੋऽਯਂ ਪਰਵਾਨ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੂਤ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਚ ਹੈ।
ਰਾਹੁਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾऽਥ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਵ੍ਯਜਿਜ੍ਞਪਤ੍ ਪੁਰੁष ਉਵਾਚ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਮਾਂ ਵਾਧਤੇऽਤ੍ਯਂਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਸ਼੍ਚਾऽਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਫਿਰ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸਤਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਕਿਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਤਦਾਜ੍ਞਾਪਯ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭੋ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਭਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮਾਂਸਂ ਤ੍ਵਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਯੋਃ
'ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਕੀ ਖਾਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ।' ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈ।'
ਹਸ੍ਤਪਾਦੋਦ੍ਭਵਂ ਮਾਂਸਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੇषੋ ਯਥਾऽਭਵਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਹੀ ਬਚ ਗਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋऽਵਸ਼ੇषਂ ਤਂ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।
ਤ੍ਵਦਰ੍ਚਾਂ ਯੇ ਨ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਨੈਵ ਤੇ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਂਕਰਾਃ ।। 2.4.17.
ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
* ਨਾਰ੍ਚਯਨ੍ਤੀਹ ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇषਾਮਰ੍ਚਾ ਵृਥਾ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਾਹੁਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਤੇਨ ਸੋऽਪਿ ਤਦ੍ਬਰ੍ਬਰੇ ਸ੍ਥਲੇ
ਜੋ ਰਾਹੂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਜਬ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸ ਰਾਹੁਃ ਪੁਨਰੇਵ ਜਾਤਮਾਤ੍ਮਾਨਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਹੂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, 'ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ।'
ਨਿਰ੍ਜਗਾਮਾऽऽਸ਼ੁ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਕੋਟਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ, ਲੱਖਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਗਚ੍ਛਤੋऽਸ੍ਯਾऽਗ੍ਰਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਰਾਹੁਰ੍ਦृष੍ਟਿਪਥੇऽਭਵਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਰਾਹੂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।