ਪੁਣ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਕृਤਵਤੀ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਆਤ੍ਰੇਯੋ ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਪਾਰਗਃ
ਆਤਰੇਯ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਅਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਸ੍ਵਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਚਂਦ੍ਰਨਾਮ੍ਨੇ ਦਦੌ ਸੁਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ, ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਚੰਦਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ।
ਤੌ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਨਂ ਯਾਤੌ ਕੁਸ਼ੇਧ੍ਮਾਹਰਣਾਰ੍ਥਿਨੌ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸ੍ਵਸ੍ਵਪੁਣ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਗਤਾਵੁਭੌ
ਆਪਣੀ ਕਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਪਿਤृਭਰ੍ਤृਜਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਕਾਰੁਣ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਤ੍ 2.4.13.
ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਤਯੋਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪਾਰਲੌਕੀਂ ਤਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਲੋਕੀ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਵ੍ਰਤਦ੍ਵਯਂ ਤਯਾ ਸਮ੍ਯਗਾਜਨ੍ਮਮਰਣਾਤ੍ਕृਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੋ ਵ੍ਰਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ।
ਇਤ੍ਥਂ ਗੁਣਵਤੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦ ਵ੍ਰਤਿਨੀ ਹ੍ਯਭੂਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ।
ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਗਂਗਾਂ ਗਤਾ ਕਾਂਤੇ ਕਥਂਚਿਚ੍ਛਨਕੈਸ੍ਤਦਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਈ।
ਤਾਵਤ੍ਸਾ ਵਿਹ੍ਵਲਾऽਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਮਾਨਂ ਯਾਤਮਂਬਰਾਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਦਾ ਵਿਮਾਨ ਦੇਖਿਆ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਗਤਾऽਭਵਤ੍
ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਆ ਗਈ।
ਆਗਤੋऽਹਂ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਮਯਾ ਸਹ
ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗਣ ਵੀ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਪਿਤਾ ਤੇ ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਾऽਭੂਤ੍ਸਤ੍ਰਾਜਿਦਭਿਧੋ ਹ੍ਯਯਮ੍
ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦੇਵਸ਼ਰਮਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਪੁਣ੍ਯੇਨ ਬਹੁ ਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਯਿਨੀ
ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਯਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਵਾਂਗਣਗਤਃ ਸ਼ੁਭੇ 2.4.13.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇਰੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਲਪਵ੍ਰਖ਼ ਉਪਜ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਂ ਨ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਸਤ੍ਯੋਵਾਚ ਮਾਸਾਨਾਂ ਤੁ ਕਥਂ ਨਾਮ ਸ ਮਾਸਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋ ਵਰਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਦੱਸ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ?
ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਤੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਕਾਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕਾਂਤੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਾ
ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇੱਥੇ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਪृਥੋਰ੍ਵੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਵਾਦਂ ਮਹਰ੍षੇਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ
ਵੇਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਥੂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਲੋਕਪਾਲਾਨਾਮਧਿਕਾਰਾਞ੍ਜਹਾਰ ਹ
ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸੁਵਰ੍ਣਾਦ੍ਰਿਗੁਹਾਦੁਰ੍ਗਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਦਯਃ
ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ
ਹृਤਾਧਿਕਾਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਮਯਾ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਛਿਨ ਗਈ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਮਯਾ ਦੇਵਾ ਵੇਦਮਨ੍ਤ੍ਰਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਦੈਤ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੈਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖਿਆ।
ਨੀਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇਨ ਤੇ ਵੇਦਾਸ੍ਤਦ੍ਭਯਾਤ੍ਤੇ ਨਿਰਾਕ੍ਰਮਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਵੇਦ ਲੈ ਲਏ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਤਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਃ ਸ਼ਂਖੋऽਪਿ ਸਮੁਦ੍ਰਾਂਤਰ੍ਗਤੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ ਅਥ ਦੇਵੈਃ ਸ੍ਤੁਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬੋਧਿਤਸ੍ਤਾਨੁਵਾਚ ਹ 2.4.13.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਖ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪाकर ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਊਰ੍ਜਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ
ਉਰਜਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।
ਵੇਦਾਃ ਸ਼ਂਖਹृਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਂਤ੍ਯੁਦਕਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਨੇ ਲੈ ਲਏ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਵੇਦਾਸ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਬੀਜਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਕਾਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਨਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।