ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਧਾਤ੍ਰੀਛਾਯਾਸੁ ਮਾਨਵਃ
ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਨਗਰੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚਾਸੀਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ 2.4.12.
ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ਯਾ ਚੋਦਰਾਗ੍ਨਿਂ ਸ ਸ਼ਮਯਾਮਾਸ ਨਾਰਦ
ਉਹ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਤਚਣਕਾਨ੍ਗृਹ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰੀਛਾਯਾਮਗਾਤ੍ਕਿਲ
ਭਿਖ ਵਿੱਚ ਚਣ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਧਾਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਦੁਰ੍ਵਰਿਤਾਸ੍ਤੇਪੁ ਚਣਕਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਾਰਦ
ਉਹ ਚਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੱਚੇ ਸਨ, ਹੇ ਨਾਰਦ।
ਤੇਨ ਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਰਾਜਾऽऽਸੀਦ੍ਧਨਿਕਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਧਾਤ੍ਰੀਵਨੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ਯਃ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸੂਨੁਵਤ੍
ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕੋऽਭੂਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸੁਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕਿਂ ਪਾਪਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਪੁਰਾ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਉਹ ਦੁਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੌਣ ਸੀ? ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਪਾਰਗਃ
ਉਹ ਦੇਵਸ਼ਰਮਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਇਦਾਨੀਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋ ਮਾਸੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹਰਿਵਲ੍ਲਭਃ
ਹੁਣ ਕਾਤਿਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਲਸੀਪੁष੍ਪਸਹਿਤਾਂ ਕੁਰੁਪੂਜਾਂ ਹਰੇਃ ਸੁਤ 2.4.12.
ਕੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਏਵਂ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਪੁਤ੍ਰਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਾਹ ਤਂ ਸੁਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਮੂषਕੋ ਭਵ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਵਨੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕੋਟਰੇ
ਅਕਲਹੀਨ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਚੂਹਾ ਬਣ ਜਾ।
ਦੁਰ੍ਯੋਨੇਰ੍ਮਮ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਥਂ ਤਦ੍ਵਦ ਮੇ ਗੁਰੋ
ਗੁਰੂ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਨੀਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਯਦੋਰ੍ਜ੍ਜਵ੍ਰਤਜਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੋषਿ ਹਰਿਵਲ੍ਲਭਮ੍
ਤੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਮੂषਕੋऽਭਵਤ੍
ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚੂਹਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਏਕਦਾ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਸਸ਼ਿष੍ਯਕਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕਾਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ,
ਕਥਯਾਮਾਸ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੋਰ੍ਜ੍ਜਸਂਭਵਮ੍
ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऋषਿਗਣਾਨ੍ਹਂਤੁਂ ਕृਤੇਚ੍ਛਃ ਪ੍ਰਾਣਿਘਾਤਕਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਅਥੋਵਾਚ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਨਤ੍ਵਾ ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇऽਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ 2.4.12.
ਫਿਰ, ਦੁਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?'
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਮਾਸਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸਾਰੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਤਿਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਚ ਪੂਜਨਮ੍
ਕਾਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜੋ ਕੋਈ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਵ੍ਯਾਧਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ऋषਿਣਾ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੀਮਾਰ ਦੁਜਾ ਵੀ—
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਥ ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਕੇ,
ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਗਾਧਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਕੇਸ਼ਵਾऽਗ੍ਰਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਕਾਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ—
ਮੂषਕੋऽਪਿ ਚ ਦੁਰ੍ਯੋਨੇਰ੍ਮੁਕ੍ਤ ਊਰ੍ਜਕਥਾਸ਼੍ਰੁਤੇਃ
ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਨੀਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਮਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤ੍ਰੀਛਾਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਨਭੋਜਨਮਾਚਰੇਤ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਮਾਧਵਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਤਃ
ਆਮਲਾ ਦੇ ਪੇੜ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਟ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।