ਕੌਮੁਦੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਵਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਹੀਤਲੇ ਹਰ੍षਦੁਃਖਾਦਿਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਹਿ
ਕੌਮੁਦੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦਿਤੇ ਰੋਦਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇ ਤੁ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਏ, ਤਾਂ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵੀ ਦਾਨਵੀ ਚੇਯਂ ਤਿਥਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ
ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਇਹ ਤਿਥਿ ਦੋਵੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ, ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦੀਪੋਤ੍ਸਵਂ ਜਨਿਤਸਰ੍ਵਜਨਪ੍ਰਮੋਦਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਯੇ ਸ਼ੁਭਤਯਾ ਵਲਿਰਾਜਪੂਜਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਲਿਪੂਜਾਂ ਵਿਧਾਯੈਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗੋਕ੍ਰੀਡਨਂ ਚਰੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗਵਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਦਿਨੇ ਯਤ੍ਰ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ 2.4.10.
ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ,
ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਸਂਯੋਗੇ ਕ੍ਰੀਡਨਂ ਤੁ ਗਵਾਂ ਮਤਮ੍
ਪਹਿਲੀ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਅਲਂਕਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾ ਗਾਵੋ ਗੋਗ੍ਰਾਸਾਦਿਭਿਰਰ੍ਚਿਤਾਃ ਆਨੀਯ ਚ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨੀਰਾਜਨਾਵਿਧਿਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੈ ਆ ਕੇ ਨੀਰਾਜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਨਾਰੀ ਨੀਰਾਜਨਂ ਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਦਿਨ ਔਰਤਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨੀਰਾਜਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਮਯੀਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯष੍ਟਿਕਾਂ ਸੁਦृਢਾਂ ਨਵਾਮ੍
ਕੁਸ਼ ਜਾਂ ਕਾਸਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੱਠ ਲੜੀ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
ਤਾਮੇਕਤੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ ਹੀਨਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤਥੈਕਤਃ
ਉਸ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ-ਥਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਸਂਖ੍ਯਾ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾਃ
ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਨੂੰ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯੋਃ ਪृष੍ਠਤਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਰੇਖਾ ਤਤ੍ਕਰ੍षਕੋਪਰਿ
ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਯਚਿਹ੍ਨਮਿਦਂ ਰਾਜਾ ਨਿਦਧੀਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਯੇਨ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰਤ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਵ੍ਰਤਂ ਯਮਦ੍ਵਿਤੀਯਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ 'ਯਮਦ੍ਵਿਤੀਯਾ' ਨਾਮਕ ਉਹ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ,
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚੋਪ੍ਥਾਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਦੂਜ ਦੇ ਦਿਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ,
ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਸਵੇਰੇ ਦੰਦ ਮੰਜਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯੋ ਹृष੍ਟਃ ਕੁਣ੍ਡਲਾਂਗਦਭੂषਿਤਃ
ਨਿੱਤ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਦੇ ਪਾ ਕੇ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਮष੍ਟਦਲਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੌਦੁਮ੍ਬਰੇ ਸ਼ੁਭੇ ਵਿਧਿਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਰੁਦ੍ਰਂ ਚ ਵਰਦਾਂ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍
ਸਾਫ ਉੱਦੂਮਬਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੀਣਾਪੁਸ੍ਤਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਾਨਸਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੀਣਾ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਾਦਿਭਿਃ
ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਆਦਿ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਵੇਦਵਿਦੁषੇ ਗਾਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਵਤ੍ਸਕਾਮ੍ 2.4.11.
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੱਚੜ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ ਤੇ ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਸੌਮ੍ਯਾਂ ਧੇਨੁਂ ਸਂਪ੍ਰਦਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਗਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਦਲਾਭੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਦੁਪਾਨਹੌ
ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨ੍ਵਯੋਵृਦ੍ਧਾਨ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾऽਭਿਵਾਦਯੇਤ੍
ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸੋਦਰਸਂਪਨ੍ਨਾ ਭਗਿਨੀ ਯਾ ਭਵੇਨ੍ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਭੈਣ ਜੋ ਇੱਕੋ ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ,
ਭਗਿਨਿ ਸੁਭਗੇ ਭਦ੍ਰੇ ਤ੍ਵਦਂਘ੍ਰਿਸਰਸੀਰੁਹਮ੍
ਹੇ ਭੈਣ, ਸੁਭਾਗਨ ਤੇ ਭਲੀਏ, ਤੇਰੇ ਕੌਮਲ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨ—