ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਰਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਂਧਕਾਰੇ ਕਦਾਚਨ 2.4.7.
ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਃ ਕਰ੍ਪੂਰਦੀਪਕਮ੍ 2.4.7.
ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਪੂਰ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਗੋਪਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਦੀਪਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਣਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਗੋਪ ਆਮਾਵਸ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਲਈ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਗਮृਤਪਾਨੇਨ ਤृषਾ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ
ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਸ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵਂ ਦਾਮੋਦਰਂ ਪੂਜ੍ਯ ਕੋਮਲੈਸ੍ਤੁਲਸੀਦਲੈਃ
ਦਾਮੋਦਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਰਮ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਰਹਿਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਭਿਰਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—
ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਭਕ੍ਤਿਰੇषਾ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਭਗਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਪੂਜਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦਲਾਰ੍ਧਤਃ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਵਿष੍ਣੁਦਾਸਃ ਪੁਰਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁਲਸੀਪੂਜਨੇਨ ਚ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ—
ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਪੂਜਨਂ ਹਰੇਃ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਕੋਮਲੈਰ੍ਦਲੈਃ
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਰਮ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰੋਪਿਤਾ ਤੁਲਸੀ ਯਾਵਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਮੂਲਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ 2.4.8.
ਜਦ ਤੱਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਤੁਲਸੀ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਰਹੇ—
ਤੁਲਸੀਪਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਜਲੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਰੇਦ੍ਯਦਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ—
ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—
ਤੁਲਸੀਕਾਨਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਗृਹੇ ਯਸ੍ਯਾऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕਾਮਦਂ ਤੁਲਸੀਵਨਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨੇਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਚਾਹੀ ਦਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗਨ੍ਧਂ ਯੋ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ,
ਤੁਲਸੀਵਿਪਿਨਚ੍ਛਾਯਾ ਯਤ੍ਰ ਚੈਵ ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜ
ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ,
ਯਤ੍ਕृਤੇ ਤੁਲਸੀਪਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਣੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਲਈ ਕੰਨ ਜਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ,
ਤੁਲਸ੍ਯਾ ਮਹਿਮਾਂ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਾਦृਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ,
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਂਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੌ ਸਂਬਭੂਵਤੁਃ 2.4.8.
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਲਏ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਯਾਯੁਕ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੱਚ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।
ਗਚ੍ਛਤਾਵੇਕਤੋ ਵਿਪ੍ਰੌ ਕਾਂਤਾਰੇ ਸ਼੍ਰਮਵਿਹ੍ਵਲੌ
ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕੱਠੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਥਕ ਗਏ,
ਤਯੋਃ ਸੁਮੇਧਾਸ੍ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀਕਾਨਨਂ ਮਹਤ੍
ਸੁਮੇਧਾਸ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ,
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਤਦ੍ਧਰਿਮੇਧਾਸ੍ਤੁ ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਮੁਦਾ
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰਿਮੇਧਾਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਹਰਿਮੇਧਾ ਉਵਾਚ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇਵੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚ ਵ੍ਰਤੇषੁ ਚ
ਹਰਿਮੇਧਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਕਿੰਝ ਹੈ?
ਆਤਪੋ ਬਾਧਤੇ ਹ੍ਯਾਵਾਂ ਗਤ੍ਵੈਤਦ੍ਵਟਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਗਰਮੀ ਸਾਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ; ਆਓ ਉਸ ਵਟ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲੀਏ।
ਤਸ੍ਯਚ੍ਛਾਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।