ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਦੀਪਦਾਨਂ ਤੁ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪੂਨਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਦਾਨਸ੍ਯੇਤਿਹਾਸਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਦੀਵੇ ਦੇਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਦਾਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕੇਨੇਹ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਦੀਵੇ ਦੇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਸ੍ਵਸ੍ਯਾऽਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਹਿਤ੍ਯੇ ਪਰਸ੍ਯਾऽਪਿ ਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍
ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਾਰ੍ਥਂ ਵਰ੍ਤਿਕਾਂ ਤੈਲਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਹਿ
ਜੋ ਕੋਈ ਦੀਵੇ ਲਈ ਵੱਟੀ, ਤੇਲ ਜਾਂ ਪਾਤਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਸ ਤੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾऽਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਹਿਤ੍ਯੇ ਪਰਦੀਪਂ ਪ੍ਰਬੋਧਯੇਤ੍
ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਚੇਨ੍ਦੁਮਤੀਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾ ਗੇਹੇऽਥ ਮੂषਿਕਾ 2.4.7.
ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦੁਮਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਰਦੀਪਂ ਪ੍ਰਬੋਧਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਰਦੀਪਪ੍ਰਬਬੋਧਸ੍ਯ ਫਲਮੀਦृਗ੍ਵਿਧਂ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਦੀਪ ਪ੍ਰਬੋਧਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਪਿ ਵੈ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਸੁਣੀ ਗਈ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦੀਪਦਾਨੇ ਮਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਨਪਰਾਯਣਃ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਧਿਪੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਸਂਪਤ੍ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾਪੂਰ੍ਵਂ ਹਰਿਮਂਦਿਰਮਸ੍ਤਕੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਵਿਧਿਨੋਤ੍ਸਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍
ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦੀਪਕਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾ ਤੁ ਨਿष੍ਠੁਰੋਨਾਮ ਲੁਬ੍ਧਕੋ ਲੋਕਕਂਟਕਃ 2.4.7.
ਕਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਠੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਕਠੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਵਨੇ ਚਰਨ੍ਮृਗਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਵृਤ੍ਤਿਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਕਂਚਿਦ੍ਗ੍ਰਾਮਂ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਚੌਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮੁਨੇ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਮਾਖ੍ਯਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਵਚਨਾਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸੁਧੀਃ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ—
ਦੀਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਅਸ਼ृਣੋਚ੍ਚ ਕਥਾਂ ਨਿਸ਼ਿ
ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ।
ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮਦੀਪਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਤਿष੍ਠਤ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਅਕਾਸ਼-ਦੀਵਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਗਤ੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਤੈਲਪਾਤ੍ਰਂ ਸਦੀਪਕਮ੍
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰਾ ਤੇ ਦੀਵਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੈਲਂ ਚ ਦੀਪਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਟ੍
ਉਥੇ, ਤੇਲ ਪੀ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੀਵਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦਾਨੀਂ ਦੈਵਯੋਗੇਨ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੈਵੀ ਇੰਤਜਾਮ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਆਇਆ ਜੋ ਉਸ ਵਧੀਆ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈ।
ਤਦਗ੍ਰੇ ਮੁਖਦੀਪਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਤਿष੍ਠਤ
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਦੀਵਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
ਰਾਜ੍ਞੇ ਸੁਕृਤਿਨਾਮ੍ਨੇ ਚ ਤੌ ਵੈ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਤੁਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ 2.4.7.
ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੁਕ੍ਰਿਤਿਨ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ।
ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਜਗृਹੇ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਖਾਮਤਰਗਤਂ ਖਗਮ੍
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਗਿਆ ਪੰਛੀ ਫੜ ਲਿਆ।
ਭਗ੍ਨਗਾਤ੍ਰੌ ਮृਤੌ ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸ਼ਿਮਾਰ੍ਜਾਰਕੌ ਭੁਵਿ
ਉਥੇ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਰ ਗਏ।