ਅਨ੍ਯਧਰ੍ਮੇष੍ਵਧਿਕृਤਿਃ ਕੁਲਜਾਤਿਵਿਭਾਗਤਃ
ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—
ਗੋਗ੍ਰਾਸਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੇषਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਦੀਯਤੇ
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ—
ਵਿष੍ਣੁਦੇਵਾਲਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਂਮਾਰ੍ਜਯਤਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ 2.4.6.
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਸੇ ਤੁ ਧਰ੍ਮਕਾष੍ਠਾਨਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਾਫ਼ਰ ਲੱਕੜ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—
ਸੁਧਾਦਿ ਲੇਪਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵਿष੍ਣੁਮਂਦਿਰੇ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ—
ਦੇਵਾਲਯੇ ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾ ਕृਤੋ ਦੁष੍ਟੈਰ੍ਨृਪੈਃ ਕਰਃ
ਜੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮੰਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਯੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਗਭਸ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ—
ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯੈਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍षਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਮ੍
ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਇਹ ਲੋਕੇ ਫਲਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਜਾਯਤੇ ਕਿਲ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਲ ਇਸ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਪਲਾਂਡੁਂ ਸ਼ृਂਗਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਤਥਾ
ਪਿਆਜ਼, ਲਸਣ, ਮਾਸ, ਸੌਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ—
ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ ਭਾਨੁਵਾਰੇ ਪਰਦੇਸ਼ਾਗਮਂ ਤਥਾ
ਅੰਬਲ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਵੀ,
ਦੇਵਵੇਦਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਗੁਰੁਗੋਵ੍ਰਤਿਨਾਂ ਤਥਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖਾਣਾ,
ਨਰਕਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੈਲਾਭ੍ਯਂਗਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਨਾਲਿਕਾਂ ਮੂਲਕਂ ਚੈਵ ਕੂष੍ਮਾਂਡਂ ਚ ਕਪਿਤ੍ਥਕਮ੍ 2.4.6.
ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਤੇਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਨਲ, ਮੁਲੀ, ਲੌਕੀ ਅਤੇ ਕੱਠੇ ਦਾ ਫਲ ਵੀ,
ਰਜਸ੍ਵਲਾਂਤ੍ਯਜ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛ ਪਤਿਤऽਵ੍ਰਤਿਕੈਸ੍ਤਥਾ
ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਛੂਆਛਾਤੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਣਾ,
ਏਭਿਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਚ ਕਾਕੈਸ਼੍ਚ ਸੂਤਿਕਾਨ੍ਨਂ ਚ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਇਹਨਾਂ ਜਾਂ ਕਾਂਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਜਣੀ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ,
ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਕੂष੍ਮਾਂਡਬृਹਤੀਤਰੁਣੀਮੂਲਕਂ ਤਥਾ
ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ: ਲੌਕੀ, ਭ੍ਰਹਤੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਲੀ ਦਾ ਜੜ ਵੀ,
ਨਾਰਿਕੇਲਮਲਾਬੁਂ ਚ ਪਟੋਲਂ ਬृਹਤੀਫਲਮ੍
ਨਾਰੀਅਲ, ਘੀਆ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਹਤੀ ਦਾ ਫਲ,
ਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਦਿषੁ
ਇਹ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹਨ,
ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਿਨਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਵ੍ਰਤਕਾਰਿਣਃ
ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸੇ ਨਿਯਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਭੂਯੋ ਮੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਵਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ,
ਤਥਾਪਿ ਭਗਵਨ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਮੇ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ,
ਦੀਪਦਾਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀਵੇ ਦੇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,
ਤੇਨ ਪਾਪਾਨਿ ਨਸ਼੍ਯੇਯੁਸ੍ਤਮਾਂਸੀਵ ਭਗੋਦਯੇ
ਉਸ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਆਜਨ੍ਮ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰੁषੇਣ ਚ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ,
ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ,
ਪੁਰਾ ਦ੍ਰਵਿਡਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬੁਦ੍ਧਨਾਮਕਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੁੱਧਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ,
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਂਸਰ੍ਗਦੋषੇਣ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾऽऽਯੁਰ੍ਮृਤਿਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ,
ਰਤਾਭੂਨ੍ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਲਜ੍ਜਾ ਲੋਕਾਪਵਾਦਤਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਉਸ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ,
ਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ਨਮਲ੍ਪਂ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਾਸ਼ਿਨੀ ।। 2.4.7.
ਉਸ ਨੇ ਨਾਂ ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਥੋੜੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਇਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਬੇਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ।
ਕਥਾਯਾਃ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੈਵ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤੁ ਤਯਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।