ਮਾਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਮਾਸੋ ਦੇਵਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਃ
ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ।
ਤੀਰ੍ਥਂ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਂ ਹਿ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਕਲੌ
ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਵੈष੍ਣਵਾਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸਿ ਪਿਤਾਮਹ
ਮੈਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
ਆਦੌ ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੱਸੋ।
ਗੋਪੀਚਂਦਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਭੋ ਵ੍ਰਤਾਰਂਭਃ ਕਦਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਉਦ੍ਯਾਪਨਵਿਧਿਂ ਤਥਾ
ਹੇ ਵੱਡੇ, ਗੋਪੀਚੰਦਨ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਵਰਤ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਵੈष੍ਣਵਂ ਧਰ੍ਮਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਰਾਧਾਦਾਮੋਦਰਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਨੁਜਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕਥਯਾਮਿ ਨ ਸਂਦੇਹਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਚ ਵੈਭਵਮ੍ ।। 2.4.1.
ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਏਕਤਃ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਾਃ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਸਸ੍ਯ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਂਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍
ਜੇਕਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਾਰੇ ਯਗ੍ਯ ਦਾਨ ਸਮੇਤ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
ਏਕਤਃ ਪੁष੍ਕਰੇ ਵਾਸਃ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਹਿਮਾਲਯੇ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ਕਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਜਾਂ ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੀ
ਸ੍ਵਰ੍ਣਾਨਿ ਮੇਰੁਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਿ ਚੈਕਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਾਤ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਏ,
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ
ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ,
ਸੋਪਾਨਭੂਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਵਰਗਾ ਹੈ,
ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋਕ੍ਤਂ ਚਰੇਨ੍ਨ ਯਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਕਾਰ੍ਤਿਕਃ ਖਲੁ ਵੈ ਮਾਸਃ ਸਰ੍ਵਮਾਸੇषੁ ਚੋਤ੍ਤਮਃ
ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਸੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦੇਵਾਃ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਿੰਤੀਹ ਦੇਵਤੇ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਿਲਧੇਨੁਂ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਚ ਰਜਤਂ ਭੂਮਿਵਾਸਸੀ
ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕੱਪੜੇ—
ਤਾਨਿ ਦਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਂਤਿ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਰਾਃ 2.4.1.
ਇਹ ਦਾਤਾਂ ਜਦੋਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਫਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪਾਪਾਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦਾਤਾਂ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਕਹੀ ਹੈ। ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣੀ ਵੀ ਵਧਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਦੀਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਦਾਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਦਕ੍ਸ਼ਯਂ ਹਿ ਲਭਤੇ ਅਨ੍ਨਦਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਦਾਤ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਅੰਨ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਉਦਧੀਨਾਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨੈਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਕਦੇ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਨ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪਾਪਂ ਯਾਤਿ ਸਹਸ੍ਰਧਾ
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਨੇਦਿਨੇऽਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਔਖੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਵੇਦਸਦृਸ਼ਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਂਗਯਾ ਸਮਮ੍
ਵੇਦ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ।
ਨ੍ਯਾਯੇਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਾਨਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਦਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਰ੍ਚਨਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਰੋਮਣ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪੂਜਾ—
ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਂ ਚ ਅਕृਤੇਨੈਵ ਯੋ ਨਯੇਤ੍ 2.4.1.
ਜੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਬਿਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਯੇਨ ਤਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਵਦ ਪਿਤਾਮਹ
ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਫਲ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਸ੍ਮੈ ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਰਯੇਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਮ੍
ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਵਾਏ।