ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚ ਕृਤਂ ਨਾਮ ਬਿਲ੍ਵ ਇਤ੍ਯਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਂ 'ਬਿਲਵ' ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਸ੍ਯ ਭੂਮਿਸ੍ਥਃ ਸਖਾਭੂਤੋ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਃ
ਉਹ ਸਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਯਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰਣੇ ਨ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਰਾਜਾਹਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਰੋਚਤੇ ਮਮ ੫.੨.੮੩.
ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਇਂਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਭਵਤੁ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਭਵ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਹਿਤਃ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸੋ ਹੋਵੇ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰ।
ਸ ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਬਿਲ੍ਵੋ ਰਾਜਾ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਿਲਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਖਾ ਬਭੂਵ ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਿਲਵ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਚਕ੍ਰੇ ਕਥਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਃ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਜੀਬ ਅਰਥ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਦਾਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤੁ ਬਿਲ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਬਿਲਵ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਬਿਲ੍ਵ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਸਸਿ
ਬਿਲਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤੂੰ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਕਪਿਲ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਂਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵੇਦਾਦ੍ਵੇਦਮੂਲਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵੇਦ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਵੇਦ ਹੀ ਹੈ।
ਬਿਲ੍ਵ ਉਵਾਚ ਸਂਸਾਰੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸਮਰ੍ਥਾ ਲੋਕਪਾਲਨੇ
ਬਿਲਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
ਪਿਤਰਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਤੁ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਬਿਲ੍ਵ ਨ ਮਨ੍ਯਸੇ
ਕੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ, ਬਿਲਵ?
ਏਵਂ ਕੌਤੂਹਲੇ ਜਾਤੇ ਕਪਿਲੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ ੫.੨.੮੩.
ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਜਿਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਕਪਿਲ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ—
ਵਜ੍ਰੇਣ ਸ ਦ੍ਵਿਧਾ ਛਿਨ੍ਨਃ ਕਪਿਲੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਕਪਿਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵਜਰ ਨਾਲ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤੁਤੋऽਹਂ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸਮ੍ਯਗਾਰਾਧਿਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਮਾਗਤੋ ਬਿਲ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਸਖ੍ਯਮਭੂਤ੍ਤਯੋਃ
ਦੁਜਾਤੀ ਫੇਰ ਮਿਲਿਆ, ਬਿਲਵਾ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਮੁੜ ਬਣ ਗਈ।
ਵਾਮਪਾਦੇਨ ਚਾਪ੍ਯੇਨਂ ਬਿਲ੍ਵੋ ਵਿਪ੍ਰਮਤਾਡਯਤ੍
ਫਿਰ ਬਿਲਵਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ।
ਨ ਮृਤਿਂ ਨ ਵ੍ਯਥਾਂ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਜ੍ਰਮਕਰੋਤ੍ਪੁਨਃ
ਉਸ ਮਾਰ ਨੇ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮੌਤ ਆਈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਰਦ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਾਯਣਮਥਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮਾਸ ਚੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਵਿष੍ਣੁਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੰਗੀ, ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ:
ਸਖਾ ਮਮ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਸ ਚ ਮਾਮਾਹ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
"ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ।"
ਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯਾਪਿ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਨ ਚੈਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
"ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ—"
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਬਿਲ੍ਵੇਨ ਸ ਦੇਵਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਵਾ ਵਲੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—
ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਦੇਵਂ ਕਪਿਲੇਨ ਪ੍ਰਪੂਜਿਤਃ ।। ੫.੨.੮੩.
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਕਪਿਲ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਪਾਰਗ
"ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ—"
ਪ੍ਰਸਾਦਿਤੋऽਹਂ ਬਿਲ੍ਵੇਨ ਨृਪੇਂਦ੍ਰੇਣ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
"ਮੈਂ ਬਿਲਵਾ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।"
ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਬਿਭੇਮੀਤਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਸ੍ਮਾਦਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍
"ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ।' ਮੇਹਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਆਖ।"
ਕਪਿਲਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਮਧੁਰਂ ਵਚਃ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ:
ਨਾਹਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਬਿਭੇਮੀਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ ਨੋਚ੍ਯਤੇ ਮਯਾ ਉਵਾਚ ਚਕ੍ਰਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਭਯਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍
"ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਆਖਾਂਗਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ।' ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿਖਾਇਆ।
ਨ ਚੇਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਭੀਤੋऽਹਂ ਚਕ੍ਰਂ ਤੇ ਪ੍ਰਹਰਾਮਿ ਵੈ
"ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਡਰ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵਾਰਾਂਗਾ!"