ਵਿष੍ਣੁਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰਾ ਵृਤ੍ਤੇ ਮਨ੍ਵਂਤਰਮੁਖਪ੍ਰਿਯੇ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਮਨੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ,
ਨ ਮਨੁष੍ਯੈਰ੍ਵਿਨਾ ਦੇਵਾਃ ਸਮਰ੍ਥਾ ਲੋਕਧਾਰਣੇ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਯੋਗ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਃ ਕੋ ਭਵੇਜ੍ਜਨਵਤ੍ਸਲਃ
ਕੌਣ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ?
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਧਰ੍ਮਨਿष੍ਠਂ ਮਹਾਵ੍ਰਤਮ੍
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ,
ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਪਾਲ੍ਯਤਾਂ ਵਤ੍ਸ ਏਕਕਲ੍ਪੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੰਭਾਲੋ।
ਅਲਂ ਤੇ ਤਪਸਾ ਤਾਤ ਕष੍ਟੇਨਾਨੇਨ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਹੁਣ ਲਈ ਇਹ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਧੁਨਾ ਲੋਕਪਾਲਨਂ ਤੁ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਨ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਾਦृਸ਼ੋऽਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਾਧਕਃ
ਇਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਨ ਦਿਵੇ।
ਨਾਪਕਾਰੇਣ ਭੂਤਾਨਾਮਪਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਵਨੇਸ਼ਤਾ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸਮੁਦ੍ਰਵਸਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਪਾਲਯ ।। 5.2.74.
ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜਗੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਧਰਤੀ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰ੍ਵਤਾਤ੍ਮਜੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਸ੍ਵਭਾਵੇਨਾਚਲਾ ਪृਧ੍ਵੀ ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਚਲ, ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਯਦ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਮਯਾ ਪृਧ੍ਵੀ ਪਾਲਨੀਯਾ ਪਿਤਾਮਹ
ਜੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਿਤਾਮਹ,
ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਕਲੇ ਸਾਮਰਾਵਤੀ
ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਵਤੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।
ਮਰ੍ਯਾਦਾਮਨੁਵਤ੍ਤੇਂਯੁਰ੍ਯਦਿ ਮੇ ਨਾਕਵਾਸਿਨਃ ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਭੋ
ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀ ਮੇਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਦਾਂ ਮੰਨਣ, ਤਾਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇਸੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ।
ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਸਂਤਿ ਮਦ੍ਗੌਰਵਵਸ਼ੇਨ ਤੇ
ਜੋ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਨਾਥੇਤਿ ਵੈ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, 'ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ' ਨਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਥ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਭੂਮਿਪਾਲਨਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।
ਭਵਤਾਂ ਵਿਹਿਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਮਨੁਜਾਨਾਂ ਚ ਭੂਤਲਮ੍
ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਗਰਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ।
ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯਾਂਤੁ ਤੇ ਦੇਵਾ ਮਨੁਜਾਨਾਮਿਯਂ ਧਰਾ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ਗੌਰਵਾਤ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਗਤਾਃ ।। 5.2.74.
ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਣ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਥ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ ਨृਪਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮੇਣਾਵਰ੍ਧਯਤ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾਇਆ।
ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਤ੍ਸੁਖਸਂਵृਦ੍ਧਾ ਜਰਾਮृ ਤ੍ਯੁਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਲੋਕ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯੌਵਨਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾਃ ਸਤਤਂ ਧਰ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਵਾਨ ਰਹੇ, ਦੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।
ਅਕृष੍ਟਪਚ੍ਯਾ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਵਾਦਵਦ੍ਭਿਃ ਫਲੈਰ੍ਯੁਤਾ
ਧਰਤੀ ਬਿਨਾ ਹਲ ਚਲਾਏ ਜਾਂ ਬੀਜ ਬੋਏ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਏਵਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਕਾਲੇ ਵੈ ਰਾਜ੍ਞਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਬਹੁਦੁਃਖਾਨਿ ਮੁਹੁਃ ਕੁਰ੍ਵਂਤ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।
ਤਥਾ ਸਂਹ੍ਰਿਯਮਾਣੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਃ
ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਮੁਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ—
ਤੇਨੈਵਾਪ੍ਯਾਯਿਤੋ ਲੋਕਃ ਸੁਖੀ ਜਾਤੋ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਿ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤੋ ਵਾਰਿਦੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮੇਘਾਨ੍ਵੈ ਵਿਨ੍ਯਪਾਤਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ; ਸੰਵਰਤ ਨੇ ਬਦਲ ਬਣ ਕੇ ਮੀਂਹ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਮਾਰੁਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਾਮਧਾਰਯਤ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤਾ।
ਨ ਯਜ੍ਞਾ ਨ ਜਪੋ ਹੋਮੋ ਨ ਚ ਪਕ੍ਤਿਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤ 5.2.74.
ਕੋਈ ਯਜਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਪਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਤਃ ਸ ਰਾਜਾ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਭਵਦ੍ਧਵ੍ਯਵਾਹਨਃ
ਫਿਰ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।