ਕਥਮੇषਾ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇ ਜਰਾ ਤੇ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ ਪ੍ਰਯਤਂਤੇऽਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਾਯ ਤਥਾਪ੍ਯੇष ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਿਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਕਿ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ?
ਏਵਂ ਸ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸੁਬਾਹੁਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਬਾਹੂ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸੁਖਦੁਃਖਾਸ਼੍ਰਯਂ ਦੇਵਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸਂਬੋਧਿਤਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਵਰਾਨਨੇ 5.2.69.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।
ਯਦਾ ਸਾ ਵਾਰਿਤਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪृਚ੍ਛਤ੍ਯੇਵ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਜਦ ਉਹ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਦੀ ਰਹੀ,
ਯਦਿ ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮਾਸਿ ਰੋਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ,
ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਗਂਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਮ੍
ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਵਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤੇ ਉਤ੍ਸੁਕਾ ਗਮਨਾਰ੍ਥਾਯ ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਹੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀਏ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੱਡੇ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਅਥ ਸਾ ਰਜਨੀ ਵृਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਨੇ,
ਆਜਗਾਮ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਵੱਡੇ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਪਾਤਾਲਵਾਹਿਨੀ ਤਤ੍ਰ ਗਂਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ
ਉਥੇ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਾਸਾਂ ਚ ਸਂਗਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਸਂਗਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸੀ।
ਅਥ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸੁਬਾਹੌ ਚ ਸਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਾ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਦੇਵ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਫਿਰ ਜਦ ਸੁਬਾਹੂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਰਾਣੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਦੱਸਾਂਗੀ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਬਾਹੁਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ 5.2.69.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਬਾਹੂ ਨੇ,
ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪਿਹਿ ਭਦ੍ਰਾਂਗਿ ਸ਼੍ਰਾਂਤਾ ਵਯਮਨਿਂਦਿਤੇ
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ।
ਅਥ ਸਾ ਰਜਨੀ ਵृਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਨੇ,
ਅਹਮਾਸਂ ਕੁਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵੇਦਨਿਂਦਕਃ
ਮੈਂ ਕੁਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪੁਤ੍ਰੋ ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਦੁਃਸ਼ੀਲੋ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਂਚਕਃ
ਮੇਰੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਮਾੜਾ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਅਥ ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਭਯਾਵਹਾ
ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਘੜੀ ਆਈ।
ਵਿਯੋਗਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸੁਤੇਨ ਚ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ।
ਇਚ੍ਛਤਾ ਨਿਧਨਂ ਸਦ੍ਯੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਿਦਂ ਵਚਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਸੁਤੇਨ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਂਗਮੋ ਦੁਰ੍ਲਭਃ ਪੁਨਃ
ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਟੁਂਬਾਰ੍ਥੇ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵਮੇਕਾਕੀ ਨਿਸ੍ਤਰਤ੍ਯਸੌ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਘਰ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਚੰਗਿਆਈ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗਿਆਈ ਉੱਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਚਿਂਤਯਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾ ਗਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯੇ 5.2.69.
ਇਹ ਸੋਚਦੇ-ਸੋਚਦੇ, ਪਿਆਰੀਏ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ।
ਅਂਤਕਾਲੇऽਪਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਯਾ ਮਯਾ ਕृਤਾ
ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮੈਂ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਤਤੋ ਜਾਤਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵਨੋਤ੍ਤਮੇ
ਉਸੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੂੰ ਫਿਰ ਮਾਦਾ ਬਾਜ ਬਣੀ।
ਨਦੀਤ੍ਰਯਰਯੇਣੈਵ ਨਿਃਸृਤੋऽਹਂ ਜਲਾਤ੍ਤਤਃ
ਤਿੰਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਗਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।
ਆਨੀਤੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵਿ ਸਂਗਮੇਸ਼੍ਵਰਸਂਨਿਧੌ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।
ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੇਨ ਮੇ ਦृष੍ਟੋ ਦੇਵੋऽਸੌ ਸਂਗਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜਾਤੋऽਹਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ
ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਝਲਕ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਜੰਮਿਆ।