ਉਦਯਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੋ ਵਿਭਾਵਸੁਸਮਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ।
ਗਤੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਪਿਸ਼ਾਚਂ ਚ ਭਯਾਵਹਮ੍
ਉਹ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਸ਼ਕਟਾਰੂਢਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨਮ੍ 5.2.68.
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ,
ਤਥਾਰੂਪਃ ਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਬਧਿਰੀਕृਤਃ ਤਂ ਧਾਵਂਤਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਪਿਸ਼ਾਚਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਪਿਸ਼ਾਚ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਪਿਸ਼ਾਚ ਤ੍ਰਸ੍ਤਰੂਪੋऽਸਿ ਤ੍ਵਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
ਹੇ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਤੂੰ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
ਪਿਸ਼ਾਚ ਉਵਾਚ ਸ਼ਕਟਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਘੋषਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਯਂਕਰਮ੍
ਪਿਸ਼ਾਚ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਵੱਡੇ ਰਥ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ…'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਬਲਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਂਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਸਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤਵਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿਸ਼ਾਚ ਉਵਾਚ ਦੁਃਖਂ ਹਿ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍
ਪਿਸਾਚ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੌਤ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਕੁਤ੍ਸਿਤਾ ਯੋਨਿਃ ਪਾਪਿਨਾਮੇਵ ਜਾਯਤੇ
ਪਿਸਾਚ ਦੀ ਜਨਮ-ਜਾਤੀ ਬਹੁਤ ਮੰਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪ੍ਰਸੀਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਵਿਚਰਾਮਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਜਂਤੂਨਾਂ ਮੈਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਾਚਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਾਨਸਃ 5.2.68.
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਸਾਚ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਦਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦਤ੍ਤਾ ਹ੍ਯਭਯਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਸਂਸ਼ਯੋ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੈ।
ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਪੈਸ਼ਾਚਂ ਯਾਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਿਸਾਚ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯ ਵਰਾਨਨੇ
ਪਿਸਾਚ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ—
ਅਪਹृਤ੍ਯ ਚ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਵਂ ਦੇਵਸ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜੇਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਚੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਬਾਲਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਤਥਾ
ਜੇਹੜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਉ, ਮਾਂ, ਔਰਤ, ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਰਾਜਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਨ ਯਜੇਨ੍ਨ ਦਦਾਤਿ ਯਃ
ਜੇਹੜਾ ਰਾਜ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਯਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਕਾ ਯੇ ਚ ਪਰਦਾਰਰਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਜੇਹੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—
ਨਿਂਦਂਤਿ ਯੇ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੇਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਤੋऽਧੁਨਾ ।। 5.2.68.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੋਮਕੋ ਨਾਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਮਰ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਤੂੰ ਸੋਮਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿਕੋ ਭਿਨ੍ਨਮਰ੍ਯਾਦੋ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਪ੍ਤਮੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਰਹਿਣੀ ਨੂੰ ਤੋੜੇ, ਉਹ ਸੱਤਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।
ਪਿਸ਼ਾਚਯੋਨਿਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਰੌਰਵਮ੍ ਯਂਤ੍ਰਪੀਡਨਕਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਮਥਨਂ ਕੁਮ੍ਭਵਾਲੁਕਮ੍
ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿਸਾਚੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੁੜ ਰੌਰਵ ਨਰਕ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਯੰਤਰ ਸਜ਼ਾ, ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾ ਤੇ ਰੇਤ ਭਰੀ ਹੰਡੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸਜ਼ਾ ਭੋਗੇਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਿ
ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖੀ।
ਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੋ ਧਿਗ੍ਧਿਗਿਤ੍ਯਸਕृਦ੍ਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ 'ਹਾਏ! ਹਾਏ!' ਆਖ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਹੋ ਕੇਨਾਪਿ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਭਵਤਾ ਸਹ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਹਾਏ! ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸਮਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸਮਾ ਗਤਿਃ
ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।