ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਪਦੇ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਃ
ਵਿਕਰਾਂਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ਮਂਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤੇषਾਂ ਹਿਤਾ ਵਂਸ਼ਕ੍ਰਮਾਗਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵਿਕ੍ਰਾਂਤਸ੍ਯ ਚ ਯੋ ਮਂਤ੍ਰੀ ਵਿਕਲ੍ਪੈਕਪਰਾਯਣਃ
ਵਿਕਰਾਂਤ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸਦਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਯਸ੍ਯੈषਾ ਪृਥਿਵੀ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸ ਸਮਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ 5.2.66.
ਉਹ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਾਮृਤਂ ਲਬ੍ਧਮੁਦ੍ਯਮੇਨ ਮਹੀਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹੀਨੋਦ੍ਯਮਾ ਮਾਨਵਾ ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਨਹੀਂ, ਉਹ—
ਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਰਾਜ੍ਯਲੁਬ੍ਧੋऽਰ੍ਥਕਾਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤੁ ਭੂਪ ਮਂਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਭਰਾ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਲਾਭ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਪਰੋऽਪਿ ਹਿਤਵਾਨ੍ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਬਨ੍ਧੁਰਪ੍ਯਹਿਤਃ ਪਰਃ
ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਰਾਇਆ ਵੀ ਭਲਾ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣਾ ਪਰਾਇਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਾਇਆ ਆਪਣਾ।
ਭੂਮਿਮੇਤੇ ਨਿਰ੍ਗਿਲਂਤਿ ਸਰ੍ਪਾ ਬਿਲਸ਼ਯਾਨਿਵ
ਇਹ ਸੱਪ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕੋ ਵਾ ਕਸ੍ਯ ਚ ਬਾਂਧਵਃ
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਹੈ—ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ?
ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਹਤਾ ਰਾਜ੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍
ਰਾਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਿਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਤੁष੍ਟਾਃ ਪृਥਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।।5.2.66.
ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸੁਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਰ੍ਦਨਃ
ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੁਬਾਹੁ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਰਦਨ ਸੀ।
ਕਨਿष੍ਠਜ੍ਯੇष੍ਠਤਾ ਕੇਯਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤਾਂ ਨृਣਾਮ੍
ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਤਥੇਤਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤੇ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤੇਨ ਮਹੀਭृਤਾ
ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ 'ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ' ਕਹਿ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ,
ਅਥਰ੍ਵਣੇਨ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਪੁਰੋਧਾਃ ਪ੍ਰਚਕਾਰ ਹ
ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਕृਤ੍ਯਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕृਤ੍ਯਾਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਫਿਰ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਚਾਰ ਕੰਮ ਪਿੱਛੋਂ ਆਏ।
ਤਤਃ ਸਮਸ੍ਤਲੋਕਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਮਯਸ਼੍ਚਾਭਵਨ੍ਮਹਾਨ੍
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਨਿਧਨਂ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਜਲ੍ਪਕੋ ਨृਪਃ
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ—
ਤੇਨਾਪਿ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।
ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਯਪੁਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮृਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਂਚਕਮ੍
ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਗਏ ਹਨ।
ਮਤ੍ਤੋऽਨ੍ਯਃ ਕਃ ਪਾਪਰਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਨ੍ਭੁਵਿ 5.2.66.
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਇੰਨਾ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤਸ੍ਤੇ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਯੁਰ੍ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਪੁਰੋਹਿਤਾਃ
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਰਦੇ ਨਾ।
ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਗਤੋ ਯੋऽਹਂ ਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍ ਨਾਸ਼ਂ ਯਯੁਰ੍ਨ ਦੁष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਦੁष੍ਟੋऽਹਂ ਨਾਸ਼ਕਾਰਣੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਬੁਰਾਈ ਕਰਕੇ ਮਰੇ; ਉਹ ਬੁਰੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੁਰਾ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਥਮੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਹृਦਯਃ ਸ ਜਲ੍ਪਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ—
ਰਾਜੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਤੀਰ੍ਥਮਵਿਯੋਗਕਰਂ ਸਦਾ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਲ੍ਪਸ੍ਯ ਪृਥਿਵੀਪਤੇਃ
ਜਲਪ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ—
ਗਚ੍ਛ ਜਲ੍ਪ ਮਮਾਦੇਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਕਾਲਵਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਲਿਂਗਮਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟੇਸ਼੍ਵਰਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਜਲਪ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਵਣ ਵਿਚ ਜਾ; ਉਥੇ ਕੁੱਕੁਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਦਿ ਲਿੰਗ ਹੈ।
ਤਦਾਰਾਧਯ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।