ਪੂष੍ਣਸ਼੍ਚ ਦਂਤਾਃ ਸਂਭਗ੍ਨਾ ਮੋਹਿਤਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਕृਤਾ ਦੇਵਾ ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਗਿਆ।
ਦੁਰ੍ਜਯਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਵृਥਾ ਕृਥਾਃ ਪਸ਼ੁਪਾਲੋ ਮਹਾਦੇਵਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਨ, ਵਿਅਰਥ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾ ਪਵੋ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪਸ਼ੁਭਾਵਾਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਪਸ਼ੂ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਤਾਃ ਸ਼ਰਣਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣ ਗਏ।
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਰਾਜਨ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?'
ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਦੇਵ ਯਦਿ ਤੁष੍ਟੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।।5.2.64.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਮਹਿਲੇਸ਼ਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ—'
ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪਸ਼ੁਭਾਵਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ
ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—
ਅਹਂ ਪਤਿਰ੍ਵੋ ਭਵਿਤਾ ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ ਲਿਂਗਰੂਪੀ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਸ਼ੁਪਤੀਸ਼੍ਵਰਃ
'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪਸ਼ੁਪਤੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵਾਂਗਾ।'
ਅਥ ਤੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨਾਂਤਰਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲੋਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਾਃ ਸ੍ਵਕੈਃ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੈਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।'
ਅਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਤੋ ਵਾਪਿ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ
'ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—'
ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਸ਼ਵੋ ਲੋਕੇ ਕਿਂ ਤੇषਾਂ ਜੀਵਿਤੇ ਫਲਮ੍
'ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?'
ਕੌਮਾਰੇ ਯੌਵਨੇ ਬਾਲ੍ਯੇ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕੇ ਯਦੁਪਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
'ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—'
ਪੌषਮਾਸੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮਾਨਵਾਃ
'ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—'
ਸੂਰ੍ਯਗ੍ਰਹੇ ਯਥਾ ਦਤ੍ਤਂ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
'ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—'
ਪੌषਮਾਸੇ ਦਿਨੈਕੇਨ ਨਰਾਣਾਮਧਿਕਂ ਤਥਾ 5.2.64.
'ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਗਤੋ ਨृਪ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਪਸ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਜਾ, ਇੰਦਰਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਗਤੋऽਸੌ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਨ੍ਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਿਙ੍ਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਚਤੁष੍षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਵਿਚ ਚੌਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, 'ਪਸ਼ੁਪਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮ ਚੌਂਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਹ੍ਯਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਲੋਮਾਨਾਮ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਪੁਲੋਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਆਨਰ੍ਚੁਸ੍ਤੇऽਪਿ ਤਂ ਦੈਤ੍ਯਂ ਸੁਰੇਸ਼ਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਇਵ
ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਲੋਕਪਾਲਾਨਾਮਰ੍ਕੇਂਦੁਜ੍ਵਲਨਾਂਭਸਾਮ੍
ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ—
ਯਦਿ ਨਾਮ ਤਤਃ ਕਿਂ ਮੇ ਤਪਸਾ ਜੀਵਿਤੇਨ ਚ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਤਪ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸਰ੍ਵੈਰੇਤੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਪੌਲੋਮੈਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰੈਃ ਤਾਵਚ੍ਛਯਾਨਂ ਸਹਸਾ ਹ੍ਯਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਪੌਲੋਮ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਲਿਆ।