ਪਸ਼ੁਪਾਲੋ ਮਹਾਦੇਵਿ ਬਭੂਵ ਭੁਵਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਗਤਸ੍ਤੋਯਨਿਧਿਂ ਪ੍ਰਤਿ ਏਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ਾ ਸਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਉਹ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਟਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਥ ਰਾਜਾ ਭਯਾਵਿष੍ਟੋ ਵਿਸਂਜ੍ਞਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਡਰ ਕਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤੋਨ੍ਯੇ ਸਮਪਾਤਂ ਚ ਆਗਤ੍ਯ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਰੁਦ੍ਧੇ ਰਾਜਨਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕੀਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਦਸ੍ਯਵਃ
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਾਕੂ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਧृष੍ਟਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਚ ਨृਪਤੇਰ੍ਮृਧੇ
ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਡੌਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ,
ਅਮੂਰ੍ਤਾ ਇਵ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕੀਭੂਤਾਸ੍ਤਤੋऽਭਵਨ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਤਦਾऽऽਯਾਂਤਂ ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।
ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਪਂਚ ਸਮਾਯਾਤਾ ਭਯਾਵਹਾਃ ।। 5.2.64.
ਅਚਾਨਕ ਪੰਜ ਡਰਾਉਣੇ ਆਦਮੀ ਆ ਗਏ।
ਤੈਰਹਂ ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਦੁष੍ਟੈਰ੍ਵ੍ਯਾਕੁਲਸ਼੍ਚ ਕृਤਸ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਹਟ ਹੋਈ।
ਤਤੋऽਨ੍ਯੇ ਪੁਰੁषਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਮਾਯਾਤਾ ਨਿਯੁਧ੍ਯ ਮਾਮ੍
ਫਿਰ ਹੋਰ ਪੰਜ ਆਦਮੀ ਆਏ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਏਵਂ ਤੈਃ ਪੀਡਿਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰ੍ਮੋਹਮੁਪਾਗਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਦृਢੋ ਭਵ ਮਹਾਰਾਜ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਭੋ
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਦਿਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੋ, ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੋ।
ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਮਯਾ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਸਂਯੁਗੇ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹੌਸਲਾ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ।
ਪ੍ਰਲੀਨਾ ਮਚ੍ਛਰੀਰੇ ਤੁ ਕੇਪ੍ਯਤੇ ਕਾਪਿ ਸਾऽਬਲਾ
ਫਿਰ, ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ।
ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਰੁषਾ ਦृष੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਲੀਨਾ ਜਿਤਾ ਮृਧੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਯਾ ਚ ਨਾਰੀ ਸਾ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਾ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਜਿਹੜੇ ਆਦਮੀ ਤੂੰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਏ, ਤੇ ਜੋ ਔਰਤ ਭਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਆਪ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ।
ਮਨੋਰੂਪੇਣ ਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਨ ਸ੍ਥਿਰਾ
ਇਹ ਭਟਕਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ ਦੀ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਬਣ ਕੇ, ਕਦੇ ਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸੋऽਪਿ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਂ ਨੀਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵਿषਯੈਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ
ਉਹ ਵੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਮਹਾਦੇਵੋ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸृष੍ਟਿਸਂਹਾਰਕਾਰਕਃ 5.2.64.
ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸੁਰਾ ਵਿਭੂਤਯੋ ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਪੂष੍ਣਸ਼੍ਚ ਦਂਤਾਃ ਸਂਭਗ੍ਨਾ ਮੋਹਿਤਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਕृਤਾ ਦੇਵਾ ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਗਿਆ।
ਦੁਰ੍ਜਯਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਵृਥਾ ਕृਥਾਃ ਪਸ਼ੁਪਾਲੋ ਮਹਾਦੇਵਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਨ, ਵਿਅਰਥ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾ ਪਵੋ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪਸ਼ੁਭਾਵਾਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਪਸ਼ੂ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਤਾਃ ਸ਼ਰਣਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣ ਗਏ।
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਰਾਜਨ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?'
ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਦੇਵ ਯਦਿ ਤੁष੍ਟੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।।5.2.64.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਮਹਿਲੇਸ਼ਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ—'
ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪਸ਼ੁਭਾਵਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ
ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—