ਯੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਧ੍ਯਾਨਿਨੋ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਗਿਨਃ
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਨਪਰਾ ਯੇ ਚ ਯਜ੍ਞਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾਰਤਾਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਯਜਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—
ਯੇऽਰ੍ਚਯਂਤਿ ਮਹਾ ਦੇਵਿ ਮਤਂਗੇਸ਼੍ਵਰਮੀਸ਼੍ਵਰਮ 5.2.60.
ਜੋ, ਹੇ ਮਹਾ ਦੇਵੀ, ਮਤੰਗੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ
ਇਹ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਂਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਿਂਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਮਤਂਗੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯ ਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਵੰਤਿਆ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਤੇ ਮਤੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਮਤੁਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਧਮਂ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਕਲ੍ਪੇ ਰਾਜਾਭੂਦਸ਼੍ਵਵਾਹਨਃ
ਪਹਿਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਵਵਾਹਨ ਸੀ।
ਅਨੇਕਯਜ੍ਞਕृਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪ ਰਾਜਿਤਃ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਕਈ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ।
ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸੁਤਾ ਸੁਭ੍ਰੂ ਰੂਪੇਣਾਤੀਵ ਸ਼ੋਭਨਾ
ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਸੀ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਕਲਾਯੁਕ੍ਤਾ ਸਦਾ ਭਰ੍ਤृਹਿਤੇ ਰਤਾ
ਉਹ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦ੍ਦੇਵਿ ਦੁਰ੍ਭੂਗਾ ਸਮਜਾਯਤ
ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸੁਭਾਗੀ ਜਨਮੀ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗਕਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰੋਤਿ ਸਾ
ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬੋਲ ਬੋਲੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਗਿਆ।
ਮृਰ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਹ੍ਯਾਂ ਸ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਭੂਪਤਿਃ ਦਹ੍ਯਮਾਨੋऽਤਿਤੀਵ੍ਰੇਣ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਅਸਹਿਣ ਸ਼ੂਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
ਦ੍ਵਾਸ੍ਥੈਤਾਂ ਦੁਰ੍ਭਗਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਾਦਾਯ ਵਿਪਿਨੇ ਵਨੇ
ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਰਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਅਸੁਭਾਗੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਓ।
ਤਤੋ ਨृਪਸ੍ਯ ਵਚਨਮਵਿਚਾਰ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਃ 5.2.61.
ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ, ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਾ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਵਨੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਰੁਦਤੀ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਹ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਥ ਸਾ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਂਗੀ ਤਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਮਾਨਸਾ
ਫਿਰ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੋਹਣੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਉਥੇ ਹੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਨਿਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਨਵਦ੍ਯਾਂਗੀ ਹਾਹੇਤਿ ਰੁਦਤੀ ਮੁਹੁਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਖਰਿਆ ਸੀ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਵਾਰ ਵਾਰ 'ਹਾਏ! ਹਾਏ!' ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ।
ਨ ਵਿਹਾਰੇ ਨ ਚਾਹਾਰੇ ਰਮਣੀਯੇ ਨ ਤਦ੍ਵਨੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤੇਨ ਵਰਾਰੋਹੇ ਨਿਨਿਨ੍ਦ ਨਿਜਯੌਵਨਮ੍
ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੱਭੀ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਛੱਡ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਦੁਰ੍ਭਗਾਹਂ ਕ੍ਵ ਜਾਤਾਤ੍ਰ ਦੁष੍ਟਦੈਵਵਸ਼ੀਕृਤਾ
ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।
ਧਨ੍ਯੋऽਯਮਤਿਪੁਣ੍ਯੋऽਯਂ ਯੋऽਯਂ ਯੌਵਨਗੋਚਰਃ
ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਿੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭੀष੍ਟਾ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਾਂਤਾ ਕਾਂਤਃ ਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਦੀਪ੍ਸਿਤਃ
ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਮਾਯਂ ਵਲ੍ਲਭੋ ਰਾਜਾ ਨ ਚਾਹਂ ਨृਪਵਲ੍ਲਭਾ
ਇਹ ਰਾਜਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਯਦ੍ਯਦ੍ਯ ਸ ਮਹੀਪਾਲੋ ਨ ਮਯਾ ਸਂਗਮੇष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ—
ਰਮਣੀਯਮਭੂਦ੍ਯਤ੍ਤੁ ਪੁਂਸ੍ਕੋਕਿਲਨਿਨਾਦਿਤਮ੍ 5.2.61.
ਉਹ ਥਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਹਣੀ ਸੀ ਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸਾ ਮਦਨਾਵਿष੍ਟਾ ਵਿਲਪਨ੍ਤੀ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਮੇਖਲਾਜਿਨਕੌਪੀਨਦਣ੍ਡਕਾष੍ਠੋਪਜੀਵਨਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਮਰਬੰਦ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ, ਲੰਗੋਟ, ਸਟਿਕ ਤੇ ਇਕ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ।
ਉਦਯਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ਂ ਵਿਭਾਵਸੁਸਮਦ੍ਯੁਤਿਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਬਰ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ।
ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਯਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਈ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਗਵਨ੍ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾਹਮਤਿਵਲ੍ਲਭਾ
ਪੂਜਨੀਕ ਜੀ, ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਹਾਂ।