ਤਪਸਾ ਕਿਂ ਸੁਤਪ੍ਤੇਨ ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰੇਣ ਤੁ
ਜੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋ ਮਹਾਦੇਵਿ ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਗਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੱਡੇ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਤ੍ਰ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਨਵਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਉੱਥੇ, ਨਵਨਦੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ਵੇਖਿਆ।
ਮਯਾ ਸਂਮਾਨਿਤੋ ਦੇਵਿ ਗਣਾਨਾਮਧਿਪਃ ਕृਤਃ ਤੇ ਧਨ੍ਯਾ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਃ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਨੀषਿਣਃ
ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—
ਮਾਘਮਾਸੇ ਸਮੇष੍ਯਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼੍ਵਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਣਗੇ।
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ 5.2.58.
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯ ਖਂਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਿਙ੍ਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਾष੍ਟਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਅਠਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਆਸੀਦਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾਨਾਮ ਰਾਜਾ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ
ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀਕ ਸੀ।
ਸ੍ਨਾਤਸ਼੍ਚਾਵਭृਥੇ ਹृष੍ਟੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਖੁਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਾਨੌषਧਿਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਞੋ ਮਂਤ੍ਰਤਂਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ-ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ ਰਾਜਾਭ੍ਯਾਗਤਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
ਤਾਵਰ੍ਚਿਤਾਵਾਸਨਸ੍ਥੌ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸ਼ੀਲੌ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤੌ ਅਨੇਕਸृष੍ਟਿਸਂਹਾਰਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰ੍ਯਪਰਾਯਣੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਮਾਫੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਲੈਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਦਯਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੌ ਵਿਭਾਵਸੁਸਮਦ੍ਯੁਤੀ
ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਗਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ।
ਧ੍ਯਾਤੋਥ ਪੂਜਿਤੋ ਨॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦੋ ਭਵਬਂਧਨਾਤ੍ ।। 5.2.59.
ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਮृਤੇ ਤੁ ਹृषੀਕੇਸ਼ੇ ਨਰਾਣਾਂ ਕੋਟਿਜਨ੍ਮਜਮ੍
ਜਦ ਹਰੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ
ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੀ,
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾ ਰੋਗੈਰ੍ਦੁਃਖਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ,
ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੇਨ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,
ਕ ਏष ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਰਾਯਣੋऽਧੁਨਾ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੁਣ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਯੁਵਾਂ ਨਾਰਾਯਣੌ ਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਸਃ
ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ?'
ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਃ ਪੀਤਵਾਸਾ ਜਨਾਰ੍ਦ੍ਦਨਃ
ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ,
ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਂਸਿਦ੍ਧੌ ਯੋਗਕੋਵਿਦੌ
ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋਏ,
ਕਪਿਲੋ ਮਂਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
ਕਪਿਲ ਨੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸਮਜਾਯਤ 5.2.59.
ਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗਰੁੜ ਬਣ ਗਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਗਰੁਡਸ੍ਥਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ਉਵਾਚ ਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਂ ਸਿਦ੍ਧੌ ਨਾਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰਥੇਦृਸ਼ਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਪੂਰਨਵਾਲੇ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
ਇਤਿ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਤੌ ਸਿਦ੍ਧਸਤ੍ਤਮੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ,
ਕਪਿਲਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭਸ੍ਤੁ ਪਦ੍ਮਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਕਪਿਲ ਪਦਮਨਾਭ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।