ਪ੍ਰਯਾਗ ਪ੍ਰਯਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋऽਹਂ ਸਦਾ ਤਵ
ਹੇ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਲਿਂਗੇਨ ਮਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
ਨष੍ਟਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਤਤੋ ਲਿਂਗਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੇਦੈਰ੍ਵृਤਸ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਠ ਆਇਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਤਦਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ੍ਯਂਤਿ ਤੇ ਵੇਦਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਰਦ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਦ ਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਜ੍ਞਾਨਂ षਡਂਗਸਹਿਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ 5.2.58.
ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ।
ਪ੍ਰਯਾਗੇਨਾਰ੍ਚਿਤੋ ਦੇਵੋ ਮਮ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍
ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਤੀਰ੍ਥਕੋਟਿਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਮਨੇਨਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਇष੍ਟੇਨ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਇਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਗਈ?
ਤਪਸਾ ਕਿਂ ਸੁਤਪ੍ਤੇਨ ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰੇਣ ਤੁ
ਜੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋ ਮਹਾਦੇਵਿ ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਗਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੱਡੇ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਤ੍ਰ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਨਵਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਉੱਥੇ, ਨਵਨਦੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ਵੇਖਿਆ।
ਮਯਾ ਸਂਮਾਨਿਤੋ ਦੇਵਿ ਗਣਾਨਾਮਧਿਪਃ ਕृਤਃ ਤੇ ਧਨ੍ਯਾ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਃ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਨੀषਿਣਃ
ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—
ਮਾਘਮਾਸੇ ਸਮੇष੍ਯਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼੍ਵਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਣਗੇ।
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ 5.2.58.
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯ ਖਂਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਿਙ੍ਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਾष੍ਟਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਯਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਅਠਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਆਸੀਦਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾਨਾਮ ਰਾਜਾ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ
ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀਕ ਸੀ।
ਸ੍ਨਾਤਸ਼੍ਚਾਵਭृਥੇ ਹृष੍ਟੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਖੁਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਾਨੌषਧਿਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਞੋ ਮਂਤ੍ਰਤਂਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ-ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ ਰਾਜਾਭ੍ਯਾਗਤਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
ਤਾਵਰ੍ਚਿਤਾਵਾਸਨਸ੍ਥੌ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸ਼ੀਲੌ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤੌ ਅਨੇਕਸृष੍ਟਿਸਂਹਾਰਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰ੍ਯਪਰਾਯਣੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਮਾਫੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਲੈਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਦਯਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੌ ਵਿਭਾਵਸੁਸਮਦ੍ਯੁਤੀ
ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਗਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ।
ਧ੍ਯਾਤੋਥ ਪੂਜਿਤੋ ਨॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦੋ ਭਵਬਂਧਨਾਤ੍ ।। 5.2.59.
ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਮृਤੇ ਤੁ ਹृषੀਕੇਸ਼ੇ ਨਰਾਣਾਂ ਕੋਟਿਜਨ੍ਮਜਮ੍
ਜਦ ਹਰੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ
ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੀ,
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾ ਰੋਗੈਰ੍ਦੁਃਖਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ,