ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਬਦਰੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤੇਪੇ ਮਹਤ੍ਤਪਃ
ਉਹ ਖੁਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਦਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਪੂਜਿਤੋ ਵਿष੍ਟਰਾਰ੍ਘੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੇਨ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਰਘ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਥਯਾਮਾਸ ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਸਾ ਚ ਪृष੍ਟਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸਸਿ ਨਿਰ੍ਜਨੇ
ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, 'ਤੂੰ ਸੁੰਨ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚ ਕਿਉਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ?'
ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਂਗਿ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ਼ੋਭਨੇ
ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਨ੍ਮੇ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜਾ ਸੀ ਤੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਚਾਨਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤੋऽਹਂ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਿਂਤਾਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ 5.2.58.
ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਆ ਗਿਆ।
ਤਾਵਦ੍ਦਿਵ੍ਯਃ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹृਦਯੇ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਰ, ਤੀਜਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਮਯਾ ਦੇਵੀ ਸਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕਥਂਚਨ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮਾਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਮਤੋ ਵੇਦਾ ਹृਤਾਸ੍ਤਵ
ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵੇਦ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਹਨ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਮਯਾ ਪृष੍ਟਾ ਵਿਸ੍ਮਯੇਨ ਮਹੀਪਤੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਤ੍ਵਦੀਯ ਹृਦਯੇ ਦੇਵਿ ਕ ਏਤੇ ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹਨ?
ਏष ऋਗ੍ਵੇਦਨਾਮਾ ਤੁ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਯਜੁਰਵੇਦ ਹੈ।
ਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤੀਜਾ ਸਾਮਵੇਦ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵੇਦ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ ਤਦਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮਮ ਭੂਪਤੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ—
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ਰਣਂ ਯਾਮਿ ਕਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਸ ਲਵਾਂ?
ਕਾਮਿਕਸ੍ਤੀਰ੍ਥਰਾਜਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯਾਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੌ 5.2.58.
ਕਾਮਿਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਨष੍ਟਵੇਦੇਨ ਰੈਭ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ
ਜਿਸ ਰੈਭਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਗੁਆ ਲਏ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਸਂਧ੍ਯਾਯ ਗਤੋऽਹਂ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਪ੍ਤਂ ਪਰਮਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਬੜੀ ਤੀਵ੍ਰ ਤੇ ਔਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਉਕ੍ਤੋऽਹਂ ਪ੍ਰਣਯਾਤ੍ਤੇਨ ਨ ਮਾਂ ਤਾਪਯ ਨਾਰਦ
ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਨਾਰਦ, ਮੈਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਨਾ ਦੇ।'
ਭਵਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਾਯਾਤਃ ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਤਪੋਧਨ
ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤ੍ਵਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਗਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਾऽਵਿਕਲ੍ਪਤਃ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਮਮ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵੀ ਪੱਕੀ ਰਹੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰੁਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਸੀ—
ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਰ੍ਗਰੁਡਸ੍ਥੋ ਵਿਯਦ੍ਗਤਃ
ਉਹ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਏਹਿ ਨਾਰਦ ਗਚ੍ਛਾਮਃ ਪ੍ਰਯਾਗੋ ਯਤ੍ਰ ਯਾਸ੍ਯਤਿ
ਆ ਨਾਰਦ, ਚਲ, ਜਿਧਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਥੇ ਚੱਲੀਏ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੇ ਦੇਹਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਕਥਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ 5.2.58.
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੀਧਰੇਣਾਹਂ ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਨृਪ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀਧਰ ਵਲੋਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਲਿਂਗਮਨਾਦਿ ਤੁ ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਜੋਕਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸੀ।
ਪ੍ਰਯਾਗਃ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮਮ ਭੂਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।