ਮਹਾਕਾਲਵਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਮ੍
ਮਹਾਕਾਲ ਵਨ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਤਤ੍ਰ ਵਾਪ੍ਯਾਕਾਰਾ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਸਵਤੀ, ਝੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਤੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਥ ਨੂਪੁਰਮ੍
ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਨੂਪੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਭਵਿਤਾ ਵਲ੍ਲਭੋ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ 5.2.47.
ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਉਦਿਤਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੋ ਵਿਭਾਵਸੁਸਮ ਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣਗੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ।
ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵੈਰੁਕ੍ਤਂ ਵਰਾਨਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਚ ਕਾਮਿਕੀ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨੂਪੁਰੇਣ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਨੂਪੁਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਚਾਹੀਦੀ ਸਿਧੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੂਪੁਰੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾਮਤਃ
ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੂਪੁਰੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੂਪੁਰੇਸ਼੍ਵਰਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੇ ਯਾਂਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਵਸਂਤਿ ਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਵਦਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍
ਨੂਪੁਰੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਰੋਗਦੁਃਖਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ—
ਵਾਪੀ ਗਂਗਾਸਮਾ ਸਾ ਤੁ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਸ਼ੁਭੇਕ੍ਸ਼ਣੇ ਪ੍ਰਯਾਗਮੇਤਜ੍ਜਾਨੀਹਿ ਭੂਧਰੇਂਦ੍ਰਾਂਗਸਂਭਵੇ
ਉਹ ਝੀਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਸੁਭ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਇਸ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਜਾਣੋ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਮਾਨ੍ਦੇਵਿ ਵਾਜਪੇਯਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਏ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਚ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨੂਪੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸਟਮੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨੂਪੁਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ 5.2.47.
ਏ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਿਂਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਨੂਪੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ, ਚੁਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਨੂਪੁਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤਚੁਆਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨ ਭਵਸ੍ਯ ਭਯਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਕਲ੍ਪਾਵਸਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪਾਦ੍ਮੇ ਪਦ੍ਮਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਕਥਂ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਭਵੇਦਿਤਿ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪਦਮ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ।
ਇਤ੍ਯਾਕੁਲਿਤਰੂਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਵਯਾਤ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ—
ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼੍ਰੁਕਣਾਜ੍ਜਾਤੋ ਹਾਰਵੋਨਾਮ ਦਾਨਵਃ
ਉਹ ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰਵ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤ ਉਪਜਿਆ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਨਯਨਾਜ੍ਜਾਤਃ ਕਾਲਕੇਲੀਤਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਸੱਜੇ ਅੱਖ ਤੋਂ ਕਾਲਕੇਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤ ਜਨਮਿਆ।
ਕਰਾਲਵਦਨੋ ਦੁष੍ਟੋ ਯਮਰੂਪੋ ਦੁਰਾਸਦਃ
ਉਹ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਬੜਾ ਮਾੜਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਮਰਾਜ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ।
ਤੌ ਤੁ ਦੈਤ੍ਯੌ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਕृਤਸਂਕੇਤਕੌ ਤਦਾ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ, ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਯਾਵਿष੍ਟਃ ਕਾਂਦਿਸ਼ੀਕਸ਼੍ਚਚਾਰ ਹ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪੁਰੁषਂ ਪੀਤਵਸਨਂ ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍ ਉਵਾਚ ਕੋ ਭਵਾਞ੍ਛੇਤੇ ਨਿਃਸ਼ੇषੇਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਰਾਚਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਖੜੇ ਹੋ?'
ਤਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰਹਮੇਵਂ ਜਗਤ੍ਪਿਤਾ 5.2.48.
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਦ੍ਮਜਸ੍ਤੇਨ ਕृष੍ਣੇਨਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ।
ਮਯਾ ਸृष੍ਟਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮੌ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਸੇ
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਦਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ।