ਪੁਨਰ੍ਦृष੍ਟੇ ਪ੍ਰਣष੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਦਾਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਿਯ
ਜੇ ਕੋਈ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਿਆਰੇ, ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਕਿਂ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਰਾਗੇਣ ਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਕੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?
ਸ ਪਂਗੁਰ੍ਨਾ ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕੂਲਸ੍ਥਿਤ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਉਹ ਲੰਗੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰੁੱਖ।
ਤਾਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪੁਨਰਪ੍ਯਾਹ ਪ੍ਰਿਯੇ ਮਾ ਭੈਃ ਖਗਾਰ੍ਦਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਆਰੀ, ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਪੰਛੀ।'
ਤਦ੍ਦ੍ਵਾਰਦੇਸ਼ਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਾਯਂ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤੋऽਚਲਃ
ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
ਕੁਲਾਯਾਦ੍ਬਾਹ੍ਯਮਾਗਤ੍ਯੋਵਾਚ ਪਾਰਾਵਤੀ ਪਤਿਮ੍
ਗੁੰਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਮਾਦਾ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਯਾਹਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਮਪਿ ਸ਼ਂਸਿਨੀਮ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਪੁਨਰ੍ਦਾਰਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁ ਪੁਨਰ੍ਗृਹਮ੍
ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਨ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵੀ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਹਰਿਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਭੂਪਤੇਰਿਵ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਯਮਾਤ੍ਮਾਰ੍ਜਕਃ ਪਰਃ 5.2.45.
ਜੋ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਮਃ ਸੁਗਤਿਨਾ ਯਸ਼ਸਾ ਸਹ ਵਾਂਛ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਂਭਿਰ੍ਨੀਤਿਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਭਿਃ ਨ ਵ੍ਰਜਿष੍ਯਸਿ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਤੋ ਮਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਿष੍ਯਸਿ
ਉਹ ਇਜ਼ਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨੀਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਤੱਕ ਨਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਪਿ ਸ ਵੈ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਪਾਰਾਵਤ੍ਯਾ ਸੁਮੇਧਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪਤਨੀ ਕਬੂਤਰਣ ਵੱਲੋਂ,
ਅਥੋषਸਿ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਸ਼੍ਯੇਨੇਨ ਬਲਿਨਾ ਤਦਾ
ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਜ ਆ ਗਿਆ।
ਦਿਨਾਨਿ ਕਤਿਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰਾਤਿष੍ਠਚ੍ਛਯੇਨੋ ਮਹਾਬਲਃ
ਮਹਾਂਬਲੀ ਬਾਜ ਉਥੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਕਿਂ ਵਾ ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਕਿਂ ਵਾ ਨਿਰ੍ਯਾਹਿ ਮੇ ਗਿਰਾ ਵਿਧਿਰੇਵ ਹਿ ਸਾਹਾਯ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਨੋਦਿਤਮ੍
ਕਿ ਤੂੰ ਲੜ, ਮੂਰਖ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਦਦ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸ਼੍ਯੇਨੇਨ ਸ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸ ਸਹਿਤਃ ਖਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਸ੍ਤृषਿਤਃ ਸੋऽਥ ਸ਼੍ਯੇਨੇਨ ਬਲਿਨਾ ਧृਤਃ
ਫਿਰ, ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਿਆਸਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਤਾਵਾਦਾਯੋਡ੍ਡਯਾਂਚਕ੍ਰੇ ਸ਼੍ਯੇਨੋ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਬਾਜ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਅਥ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਕਲਰਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਮੇਧਯਾ 5.2.45.
ਉਥੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ।
ਅਤੋऽਵਸ੍ਥਾਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਮਬਲਾ ਯਤਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹਾਂ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?
ਤਦਾ ਹਿਤਂ ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੁਰ੍ਵੇ ਤਦਵਿਚਾਰਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਦੱਸਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਾਂਗੀ।
ਯਾਵਦਾਸ੍ਯਂ ਗਤਾਸ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ਖਸ੍ਥੋ ਨ ਭੂਮਿਗਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ—
ਇਤਿ ਪਤ੍ਨੀਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਸ ਕृਤਵਾਨ੍ਖਗਃ
ਪਤਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤੇਨ ਚੀਤ੍ਕਰਣੇਨਾਥ ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਮੁਖਸਂਪੁਟਾਤ
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਈ।
ਵਿਪਦ੍ਯਪਿ ਚ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ਨ ਸਂਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਕ੍ਵਚਿਦੁਦ੍ਯਮਃ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਜਤਨ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਵ ਚ ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤਥਾਭੂਤਂ ਦੂਰੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਕਿੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਦੂਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਗ੍ਯਾਨੁਸਾਰੇਣ ਫਲਤ੍ਯੇਵ ਸਦੋਦ੍ਯਮਃ
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਤਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਤੌ ਕਾਲਯੋਗੇਨ ਜਂਬੂਮਾਰ੍ਗੇ ਮृਤੌ ਤਦਾ
ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋ ਜੰਬੂ ਰਾਹ ਤੇ ਮਰ ਗਏ।
ਪੁਣ੍ਯਸ਼ੇषੇ ਤਦਾ ਜਾਤੋ ਗਂਧਰ੍ਵਤਨਯਃ ਸ਼ੁਭਃ 5.2.45.
ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਣ ਬਚਿਆ, ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਗੰਧਰਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।