ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਹੀਰੇ, ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ, ਵਿਡੂਰ ਅਤੇ ਚੰਦਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਐਨੀ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਜਿਹੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸੀ ਕਿ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਲੋਕ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੇ ਧਰਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ, ਕਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਪੀਲੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਦੇ ਇਕ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ। ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਜੋ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਥੇ 'ਪਟਟਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮਕ ਬਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਥੰਤਰਾ ਕਲਪ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ—ਸਭ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਡਰ ਗਈ ਹਾਂ—ਬੱਚੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?” ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਨਵਜਨਮੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਚੋਰ ਹੈ। ਮਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਹੀ ਲਾਭ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲਚੀ ਬਿੱਲੀ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਲਾਭ ਲੱਭਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਵੀ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।” “ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਇਹ ਨਾਤਾ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।” ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਜੋ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ।” ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਨਮਘਰ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਾਂ ਨੇ, ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਮਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮੇ ਬੋਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਡੈਣ (ਰਾਕਸ਼ਸੀ) ਨੇ ਤੀਜੇ, ਬੋਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਮੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਾਂ—ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਲਿਆ?” ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਕੀ ਇਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਤੇਰੀ ਜਨਮਦਾਤਾ ਮਾਂ ਨਹੀਂ?” ਆਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਨੇ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨਾ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।” ਗੁਰੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਚੈਤ੍ਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਉੱਤਰ ਆਇਆ, “ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਰਾਜ, ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਅਵਸਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਹੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਾਪੀ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਟਟਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।