ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਮਹਾਕਾਲਾ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗਲ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹੈ। ਪਟਟਨ ਨਗਰੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗੀਤ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਾਸਤੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ—ਕਿਹੜੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਚੇ ਤਪ ਕੀਤੇ ਗਏ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਅਜੋਬਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਟਟਨ ਨਗਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਬੜੀ ਸੰਭਲ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਹੀਰੇ, ਨੀਲਮ, ਵੈਦੂਰਯ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨਾ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੀ। ਇੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਟਟਨ ਵਿੱਚ ਵੈਦਾਂਤਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ—ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਪੀਲਾ, ਕਦੇ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ, ਕਦੇ ਇਕ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ। ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਾਪਨਾਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਪਟਟਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸਕੰਧ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਜਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਕਥਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਤੇ ਸਦਾ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਥੰਤਰਾ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤ—ਸਭ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਰਾਣੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—"ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੁਸਕਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—"ਹਰੇਕ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਨਵਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲਚੀ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਮੇਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਵੀ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।" "ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮੋਹ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੰਨ ਲਗਾ ਰਹੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਨਨ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੁਜਾ, ਦੁਜੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੋਧਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਟਟਨ ਨਗਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।