ਦਾਨ, ਯਜ੍ਯ, ਤਪੱਸਿਆ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਤੀਰਥ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਾਠ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਮਨ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਮਨ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸੰਗਮ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਚਕ੍ਰ ਤੀਰਥ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਪ੍ਰਭੁ ਹਰਿ, ਜੋ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੰਦੀ, ਸ਼ੀਤਲਾ ਅਤੇ ਵਟੁਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੈਰਵ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ, ਜੋ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗਦਵਾਰ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚਤਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਐਸੀ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ। ਅਯੋਧਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਾਮ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲੀ, ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਜੇ ਕੋਈ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਫਲਹੀਨ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ।" ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸਮਾਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਭੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਣ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨੇ ਆਦਿਕ ਦਾਨ, ਦੋਜਾਤੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ, ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਠੀ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ, ਅਰੁਣਗਿਰੀ ਦੇ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਸਭ ਲਈ ਚਿਰਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—"ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਨਕ ਨੇ ਚੌਂ-ਮੁੰਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕਮਲ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।