ਸਰਯੂ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗੋਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੂਂਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਥਾ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵਿਵਰਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਵੇਂ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਹਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸ। ਜਿਹੜਾ ਮਨ, ਬੋਲ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸੁਣ।" ਸੱਚ, ਮਾਫੀ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਗਿਆਨ, ਤਪੱਸਿਆ—ਇਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੀ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਸੁਣ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਦਾਨ, ਯਜ, ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਾਠ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਤ-ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬੰਦੀ, ਸ਼ੀਤਲਾ, ਅਤੇ ਵਟੁਕਾ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਭੈਰਵ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗਦਵਾਰ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ। ਅਯੋਧਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਅਯੋਧਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਨੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।