ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਵਸਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਵਸਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਜਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮਿਲੀਅਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਵਸਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਿੱਚ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਫਲ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਅੱਧ ਪਲ ਲਈ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਯੂ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਗਾਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਲਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਰਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਵੇਂ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਵਰਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ, ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਸਤਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ, ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅੰਦਰਲੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕਰਮ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਸਚਾਈ, ਖਿਮਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਇਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਤੀਰਥ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਸੁਣ। ਜਿਵੇਂ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਧਯਮ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਦਾਨ, ਯਜ, ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ—ਇਹ ਸਭ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੰਘਮ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ, ਜੋ ਚਕ੍ਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬੰਦੀ, ਸ਼ੀਤਲਾ ਅਤੇ ਵਟੁਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪਿੰਡਾਰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਭੈਰਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਰਣ ਨਾਲ, ਵਿਆਪਕ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।