ਸੰਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਸਫਲਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਰਕ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਵਰਾਤ੍ਰੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹੌਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਵਿਘਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਪੀਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਮਾਘ ਜਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਯੁੱਗ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਿਚ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਮਾਣ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਅੱਧ ਪਲ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਲਏ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਜਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਭੀ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਜਰਯੁ ਨਾਦੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬੜੀ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਫਲ ਸੁਣੇ। ਜਿਵੇਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕਰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸੁਣ।" ਸੱਚਾਈ, ਖਿਮਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸੰਯਮ — ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਇਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰ ਲੈਣਾ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਸੁਣ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੋਵੇਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।