ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਆਰਪਾਲਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੌਸ਼ਿਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੁਰਗਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਕੌਸ਼ਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਨੇੜਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਮਾਂ ਇਉਂ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਆਗ ਵਿਚ ਸੜਦੀ ਹੋਈ ਰਾਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਜੋੜੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ-ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਨਰ ਕੀੜਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਹੋਰ ਆਖਦਾ, "ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਨਾਰੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?" ਉਸ ਮਾਦਾ ਕੀੜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਕੀੜਾ!" ਉਹ ਆਖਦੀ, "ਮੈਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।" ਪਰ ਨਰ ਕੀੜਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿੰਨਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ ਉਹਦੀ ਮਿਨਨਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਦਾ ਕੀੜੀ ਮੰਨ ਗਈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਏ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ: ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਉਹ ਆਖਦੀ, "ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਹੇ ਧਰਮੀ, ਇਹ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ?" "ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਅਣਗਿਣਤ ਧਨ-ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਹੁਣ ਵੀ ਹਨ।" "ਮੈਂਦੇ ਜਵਾਨੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ?" "ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" ਤਦੋਂ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਆਖਦਾ, "ਮੇਰੀ ਧੀ, ਸੁਣ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਦੁਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੁੱਕੜ ਖਾਧੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁੱਕੜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੁੱਕੜ ਖਾ ਲਏ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ।" "ਤਦ ਤਾਮਰਚੂੜ ਨਾਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਘਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?'" ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਕੁੱਕੜ ਖਾਧੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਪਾਅ ਦੱਸੇਗਾ।" ਤਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤਾਮਰਚੂੜ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਕੁੱਕੜ ਖਾਧੇ ਸਨ।" ਤਦ ਤਾਮਰਚੂੜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ..." "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰਖਿਆ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਧੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭੋਗੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮਿਲ ਗਿਆ।