ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜੇ ਅਸਥਿਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੇਤਨ। ਇਸੀ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਲਯਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਭੂਲੋਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੂਖਮ ਤੇ ਸਨਾਤਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਸੱਤ ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਜਨਮਾ, ਅਮਾਪ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਠਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਚਨਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਗਿਆ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਉਹ ਵੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਚਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹਲਚਲ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ, ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਚਲੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ, ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—all harvesters ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਜੋ ਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਹਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਕਾਲ ਵਨ’ ਨਾਮ ਸਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹਾਂ। ਮਹਾਕਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ‘ਕਲਪਨਾਥ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੰਤਹੀਨ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਨਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ, ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਜਾਂ ਅੰਤ ਵੇਖਿਆ। ਵਿਦਿਆਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਇੱਕ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਤੋਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਕਲਪ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਨਵ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੰਜ ਮਹਾਂਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਪੁੰਨਿਆ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਚੋਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਜਾਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਉਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਾ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ...