ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਵੰਤਿ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਅਚੁਕ ਪੁੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—ਤਪ ਕੀ ਹੈ? ਦਾਨ ਕੀ ਹੈ? ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਪੁੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ? ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਝੀਲ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸਤਿਆਨਵੇਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਥੇ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਤੁਰੰਤ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਖੰਡੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਆਵੰਤਿ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਸੁਣੋ, ਪ੍ਰਿਅ ਬੱਚੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਯੋਗੀ ਭੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਬੱਚੇ, ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਗੰਤਵ੍ਯ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਥੇ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਹੋਣਾ ਹੋਰ ਵਿਰਲਾ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੋ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੋਸ਼ਿਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਵਰ ਦਿੱਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਰਕਰਾ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਚਾਹੇ ਝਰਨੇ, ਕੂਏਂ, ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਝੀਲ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਰੋਜ਼انہ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜੋ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸੂਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਪਲ ਵੀ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਿਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਵੰਤਿ ਖੇਤਰ, ਅਖੰਡੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪੁੰਨ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਪੁਰਾਣਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤਿ-ਸਰੂਪ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।