ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਪਰਮ-ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਦਕਸ਼, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਦੇ austerity (ਤਪ) ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਯਮ-ਪੂਰਵਕ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ’ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ, ਸੁਭਾਗਾ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਆਸੀਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਭੈਰਵ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਾਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਆ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸੀਬਤ ਜਾਂ ਮਹਾਂ-ਮਾਰੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਭਗਤ-ਜਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਖੇਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ, ਜਵੇਹਰ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਇਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੇਟ, ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਣ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ’ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਸ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ (ਬਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਅਵੰਤਿ-ਖੰਡ ਦੇ 'ਕੁਟੁੰਬੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਚੇਪਟਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਵੰਤਿਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦਾ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 81,000 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚੇਪਟਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਸ ਜੀ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਹੈ। ਕਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਥੇ, ਮਾਧਵ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਸਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਆਨੰਦ ਭੈਰਵ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਇਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ। ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਕਲ ਪਖਸ਼ੀ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦੋ ਬੁਧਵਾਰ ਅਤੇ ਹਸਤ ਨक्षਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਨਮ-ਤਾਰੀਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਿਨ ਇਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਅਤਿਥੀ ਬਣਕੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਆਸ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਪਾਪ-ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਟੁੱਟਿਆ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਹੈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੋਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਅਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।