ਇਹ ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੰਨੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡੇ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਥਾ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਉਹ ਗਦਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਗਾਲਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਸਵ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤુલਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਝੀਲ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ—ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਰੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ। ਉੱਥੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਮਨ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਬਲੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਚਾਹਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਜੋ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਯੋਗਿਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ, ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਵਿਪਦਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਲ ਦੇ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕੋਟਰੀ ਨਾਮਕ ਕਾਲੀ ਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਚੌਦ੍ਹਵੀ, ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਨੌਵੀਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਆਹ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਪਾਨ, ਇਤਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਗਲਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਸਾਧੂਆਂ ਵਲੋਂ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੰਝ ਵਾਲੀ ਘਾਸ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਦੂਲ੍ਹਣਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਧਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਰਖਿਆਕਰਤਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਹਾਸੀ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੈਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਲਾਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਖ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਘਣੇ ਬਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਵਲੋਂ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਧੂਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭੈਰਵ ਅਸ਼ਟਕ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਣ। ਭੈਰਵ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਭੈ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਕਾਲਭੈਰਵ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਹੈ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।