ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਗਧ-ਪੋਖਰ ਵਿੱਚ “ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ” ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਖਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਦੁਗਧ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪੋਖਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦਾਨ—all inexhaustible—ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਖੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਯਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ “ਹਨੁਮਤ-ਕੁੰਡ” ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ—ਇਸ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖਜਾਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ਿ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨਾ ਹੋ, ਇਹ ਵਿਰਲ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ ਜੋ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ? ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ, “ਅਯੋਧਿਆ” ਨਾਮਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਿਧ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰਤ ਲੈ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸਵਾਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੁਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਣੀ ਬੜੀ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਅਯੋਧਿਆ ਹੈ। ਨੈਮਿਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਉਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਸਭ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਿਧ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ—ਪਰ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭਕਤ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਿਆਨੀ, ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੇਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ—even a yogi practicing for thousands of lifetimes may not attain what they do. ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਐਸਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਪੂਣ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਜੋ ਸਵ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਉਥੇ, ਵਰਤ-ਧਾਰੀ ਭਕਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚਕ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਤਰਾ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।