ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਗਰੇ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ—ਇਸ ਉੱਤੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਮਾਤਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਗੋਮਤੀ ਤੀਰਥ ਕੁੰਡ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਵੰਤਿਕਾ ਖੰਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਬਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠਾਈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਕੰਧ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਪੂਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪਾਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੰਡ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਵਾਮਨ-ਕੁੰਡ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੌ ਇੱਛਤ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਇਹ ਦੱਸੋ, ਕਿ ਵਾਮਨ ਨਗਰੀ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ!" ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹਦੇ ਸਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਖਿਮਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਉਸਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਵੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਅਧਰਮ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਜਨਮ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ, ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਅਪਨੇ ਅਮਰ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ। ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਲੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਨਾਂ ਮੂਰਖ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਈਰਖਾਲੂ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਬੜੇ-ਬੜੇ ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਾਨੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰਣ, ਭਟ, ਸਿੱਧ, ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸੁੰਦ, ਉਪਸੁੰਦ, ਤੁਹੁੰਡਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਨਾਲ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਮਹੀਸ਼ਾਸੁਰ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਮਹਾਬਲੀ, ਦੌਰਹ੍ਰਿਦ, ਮੁਸ਼ਕ, ਤੇ ਯਮ, ਸ਼ੰਖ, ਜਲੰਧਰ, ਤੇ ਵਾਤਾਪੀ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਕਿਨਨਰ, ਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਚੰਨਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਨ ਕਿਨਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸਭ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਉਹ ਰੱਬੀ ਸਭਾ ਬੜੀ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਆਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।